COVID-19: Wat is de omikronvariant?

Man achter computer heeft vragen over COVID varianten
© pixabay

De omikronvariant van het coronavirus, die de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) als “zorgwekkend” [1] beschouwt, zou in de komende 6-8 weken 50% van de bevolking in de Europese regio kunnen besmetten, dat zegt het Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME).

Naast de opmars in de Europese regio, heeft de omikronvariant zich ook wereldwijd verspreid. Het is daarom van cruciaal belang dat alle landen zo snel mogelijk de levensreddende coronavaccins krijgen, zei WHO al op 4 januari.

“De intense sociale contacten, te weinig volksgezondheidsmaatregelen en een beperkte wereldwijde vaccinatiegraad zijn omstandigheden waarin elke variant en elk virus kan gedijen,” zei dr. Maria Van Kerkhove, technisch hoofd van de WHO-afdeling die onderzoek doet naar COVID-19. “Zowel omikron als delta maken daar gebruik van.”

Hoewel het aantal sterfgevallen en ziekenhuisopnames lager is dan bij de voorgaande golven, stijgt het aantal COVID-19-ziekenhuisopnames als gevolg van de ongekende schaal van besmettingen. “Dat vormt een uitdaging voor de gezondheidsstelsels en de dienstverlening in veel landen waar omikron zich in hoog tempo heeft verspreid en nog veel meer landen dreigen onder druk te komen,” zei dr. Kluge, Regionaal Directeur van WHO voor Europa, op 11 januari.

Wat zijn de verschillen met de andere varianten?

Het genetisch profiel. Terwijl de deltavariant heel besmettelijk is en negen mutaties vertoont op het spike-eiwit (dat een essentiële rol speelt bij besmetting), heeft de omikronvariant 32 mutaties op dat eiwit en ongeveer vijftig in totaal.

Volgens WHO-epidemioloog dr. Abdi Mahamud beschikken we over onvoldoende gegevens om aan te tonen dat omikron minder ernstige ziektes veroorzaakt dan de andere varianten. Hij merkte wel op dat in Londen, dat zwaar geraakt is door COVID, de ziekenhuisopnames 20 procent lager liggen dan in 2020, toen nog geen vaccins beschikbaar waren.

Hij vermeldde ook dat een toenemend aantal studies erop leken te wijzen dat de omikronvariant vooral de bovenste luchtwegen treft en mildere symptomen veroorzaakt. Andere varianten tasten de longen aan en kunnen een ernstige longontsteking veroorzaken, maar verder onderzoek is nodig om de omikronvariant te evalueren.

“Hoewel omikron minder ernstig lijkt te zijn dan delta, vooral bij gevaccineerden, betekent dit niet dat we deze variant als goedaardig moeten beschouwen,” zei Tedros Adhanom Ghebreyesus, Algemeen Directeur van WHO.

Zijn de tests en vaccins nog doeltreffend?

Volgens WHO zijn er geen redenen om de huidige vaccins in twijfel te trekken: ze beschermen patiënten die besmet zijn met delta of omikron tegen ernstige vormen van COVID-19. Dr. Kluge herhaalde dit tijdens de persconferentie op 11 januari.

De vaccins van de eerste generatie houden misschien niet alle besmettingen tegen, maar ze zijn nog altijd heel doeltreffend om ziekenhuisopnames en sterfgevallen door het virus te verminderen en redden dus nog steeds levens.

De belangrijkste boodschap is dat vaccinatie van cruciaal belang blijft. Een zo snel mogelijke vaccinatie van 70 percent van de bevolking per land is nodig om de impact van de omikronvariant in te dijken.

De oproep van WHO voor een rechtvaardige vaccinatie is niet nieuw en komt op een moment dat veel rijke landen overwegen hun bevolking een vierde vaccin tegen het coronavirus toe te dienen. Terwijl miljoenen mensen in lage-inkomenslanden nog niet eens een eerste dosis toegediend kregen.

Ondoordachte boostercampagnes kunnen de pandemie verlengen in plaats van stoppen, omdat beschikbare doses naar landen gaan die al een hoge vaccinatiegraad hebben, terwijl het virus ondertussen meer kansen krijgt om zich te verspreiden en te muteren”, aldus dr. Tedros.

PCR- en antigeentests blijven besmettingen detecteren, ook met de omikronvariant.

Wat zijn de aanbevelingen van WHO?

WHO beveelt landen aan om een wetenschappelijk onderbouwde aanpak te hanteren op basis van risico-evaluatie en om de besmettingsgraad nauwgezet op te volgen en zo de circulerende varianten te monitoren en te melden.

Landen moeten de volksgezondheidsmaatregelen blijven implementeren om de circulatie COVID-19 wereldwijd te verminderen, dat wil zeggen: afstand bewaren, mondmaskers dragen, binnenruimtes voldoende ventileren, handen wassen, hoesten of niezen in de elleboog en drukke plaatsen vermijden.

Als landen beslissen om de aanbevolen quarantaine- of isolatieperioden in te korten, dan moet dat gebeuren in combinatie met negatieve COVID-19-tests en alleen wanneer dit van cruciaal belang is om de continuïteit van essentiële diensten te waarborgen. Elke beslissing daartoe moet zorgvuldig de eventuele risico’s en voordelen afwegen”, aldus dr. Kluge.

WHO raadt aan om een doordachte vaccinatiestrategie verder te zetten, in verhouding met de risico’s, in de eerste plaats voor de meest kwetsbaren. Vaccinatie beperkt immers het risico op complicaties, besmettingen en mutaties van het virus.

Leerkrachten en ander schoolpersoneel moeten opgenomen worden in de prioritaire bevolkingsgroepen voor COVID-19-vaccins en boosters. Dat geldt ook voor kwetsbare kinderen en kinderen die in contact komen met kwetsbare volwassenen.

WHO-persconferentie 11 januari 2022

Meer informatie

(en) WHO – Update over omikron

(en) WHO – Classificatie van omikron

(en) VN nieuws – Omikronvariant onderstreept noodzaak van wereldwijd ‘pandemieverdrag’

(en) VN nieuws – Onderschat omikron niet, waarschuwt WHO-chef

(en) Openingstoespraak van de Algemeen Directeur van de WHO op de mediabriefing voor journalisten in Génève – 20 december 2021

(en) Verklaring van Dr. Hans Henri P. Kluge, Regionaal Directeur van de WHO voor Europa

(en) 70 procent vaccinatiegraad moet worden gehaald om omikron af te weren: WHO

(en) COVID-19: het nieuwe jaar brengt een nieuwe oproep van WHO voor gelijke vaccinatie

(nl) WHO: 50% van de Europese bevolking zou in de komende 2 maanden COVID kunnen oplopen

[1] Een variant is zorgwekkend wanneer die genetische modificaties vertoont waarvan bekend is dat ze de kenmerken van het virus beïnvloeden, heel besmettelijk zijn in gemeenschappen of meerdere uitbraken van COVID-19 veroorzaken, maar ook wanneer is aangetoond dat het samengaat met verschillende veranderingen die een invloed hebben op de wereldwijde volksgezondheid, zoals een toename van de besmettingsgraad, een toename van virulentie of een afname van de doeltreffendheid van sanitaire maatregelen, vaccins of behandelingen.

Andere varianten die WHO als “zorgwekkend” beschouwt zijn alfa (Brits), beta (Zuid-Afrikaans), gamma (Braziliaans) en delta (Indisch). De varianten die de organisatie beschouwt als “op te volgen” zijn lambda (Peruviaans) en mu (Colombiaans). Verschillende andere varianten staan “onder toezicht”.