1. júlí 2015. Nýverið lét forseti Súdan sem vind um eyru þjóta, þegar hann sótti Suður-Afríku heim, að dómstóll ætlaði að taka fyrir beiðni um handtöku hans og framsal til Alþjóðlega glæpadómstólsins.
Forsetinn, Omar al-Bashir, lét sem ekkert væri og hélt óhindrað úr landi, án þess að yfirvöld í Suður-Afríku hreyfðu legg né lið. Suður-Afríka er aðili að Alþjóða glæpadómstólnum, en forsetanum hefur verið stefnt fyrir réttinn fyrir að bera ábyrgð á stríðsglæpum í Darfur-héraði í Súdan.
Darfur, komst í heimsfréttirnar á ný vegna þessa máls, eftir að lítið hafði heyrst þaðan um langt skeið. En þögnin tók við á ný jafnskjótt og al-Bashir var kominn til síns heima.
„Munið þið eftir Darfur?”, spurði Rob Crilly, höfundur bókarinnar „Saving Darfur“, í blaðagrein fyrir tveimur árum.
„Munið þið eftir því þegar George Clooney hamraði á því að leikurinn frá Rúanda mætti ekki endurtaka sig þar? Munið þið? Sennilega ekki.“
Allt þar til fréttir voru sagðir – í kortér eða svo- af næstum- því- handtöku al-Bashir um miðjan þennan mánuð (Júní 2015) höfðu átökin í Darfur verið í skugga ýmiss konar hamfara og styrjalda um langan tíma. Hver atburðurinn hefur rekið annan síðastliðinn áratug, hvort heldur sem er vegna skálmaldar eða náttúrumhamfara. Darfur hefur smátt og smátt gleymst á meðan athygli heimsins hefur beinst að jarðskjálftanum á Haíti eða farandfólki á Miðjarðarhafi, að Gasatríðinu eða Úkraínu, borgarstyrjöldinni í Sýrlandi eða Íslamska ríkinu, að ógleymdri ebólunni og hamförunum í Nepal.
Óhætt er segja að alþjóðasamfélagið sé ekki jafn áhugasamt um Darfur og fyrir áratug þegar Bandaríkjastjórn lýsti því yfir að þar hefði verið framið „þjóðarmorð.“
Engu að síður hefur leikarinn og baráttumaðurinn George Clooney ekki látið deigan síga.
„Eftir að athygli um umhyggja náði hámarki, hefur heimurinn að mestu gleymt Darfur,“ skrifaði Clooney ásamt John Prendergast og Akshaya Kumar hjá Enough Project fyrr á þessu ári. „Því miður hefur ríkisstjórn Súdan engu gleymt.”
Ríkisstjórnin, sem er sökuð um að bera ábyrgð á stríðsglæpum og þjóðarmorði, situr sem fastast og berst enn við uppreisnarmenn á meðan óbreyttir borgarar eiga um sárt að binda.
Að sögn Clooney og félaga hefur ástandið í Darfur lítið breyst. Sameinuðu þjóðirnar telja að ekki færri en 300 hundruð þúsund hafi týnt lífi og tvær milljónir flúið heimili sín á rúmum áratug.
Nýja „eðlilega ástandið“
Athygli alþjóðasamfélagsins og fjölmðila hefur beinst að öðrum heimshlutum, öðrum átökum og öðrum „krísum“.
Í nýjasta yfirliti Sameinuðu þjóðanna um mannúðarmál frá því um miðjan júní er bent á að niðurstöðutölur árlegrar beiðni samtakanna um alþjóðlega aðstoð í þágu bágstaddra hefðu hækkað um 500% á tíu árum, enda væri það orðið „eðlilegt ástand“ að glíma við fjölmargar „krísur“ í einu. Aðeins hefur tekist að safna 26% af því fé sem beðið hefur verið um, að því er fram kemur í yfirlitinu.
„Það hafa ekki verið jafn margir flóttamenn, uppflosnað fólk og hælisleitendur í heiminum frá því Síðari heimsstyrjöldinni,“ sagði Ban Ki-moon, aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna í árlegri yfirlitsræðu sinni um ástand heimsmála á Allsherjarþinginu í september síðastliðnum. „ Sameinuðu þjóðirnar hafa aldrei áður verið beðnar um að koma jafn mörgum nauðstöddum til hjálpar með matarsendingum og öðrum lífsnauðsynjum.”
Takmörk fyrir athygli okkar
Dr. Louise Riis Andersen, sérfræðingur hjá Dönsku rannsóknastofnuninni í alþjóðamálum segir að langflest átök í heiminum séu „gleymd“ eða sniðgengin; þannig hafi það alltaf verið og muni vera.
„Það eru að því er virðist takmörk fyrir því hversu mörg átök alþjóðasamfélagið getur einbeitt sér að í einu segir“, segir Andersen í viðtali við 
Norræna fréttabréf UNRIC. „Að átökum Ísraela og Palestínumanna undanskildum, virðist líka takmörkunum háð hversu lengi átök geta verið ofarlega í forgangsröðinni á alþjóðlegum vettvangi. Orsakirnar eru ýmist af landfræðipólitískum toga (vald og hagsmuni) og mannlegum toga. Það er lífsins ómögulegt fyrir hvort heldur sem er fjölmiðla eða stjórnmálamenn að forgangsraða öllu jafnt. Þegar nýjar hamfarir dynja yfir, er ákveðin tilhneiging til þess að ýta gömlum vandamálum til hliðar, jafnvel þótt ekki hafi orðið neinar grundvallarbreytingar á „on the ground“.“
Þórir Guðmundsson, Sviðsstjóri hjálpar- og mannúðarsviðs hjá Rauða Krossi Íslands bendir á í viðtali við Norræna fréttabréf UNRIC að þær breytingar hafi orðið að átök undanfarinna ára og áratuga séu í vaxandi mæli innan ríkja og einkennist af smáskærum og viðvarandi spennu.
„Stór stríð sem eru yfirstaðin á einhverjum tíma og þá er hægt að hefja endurreisnarstarf virðast heyra sögunni til. Sjá: Írak, Jemen, Miðafríkulýðveldið, Kólumbía, Afganistan osfrv.“, segir Þórir „Þetta hefur meðal annars þau áhrif að mjög erfitt er að beina kastljósi að einum mannúðarvanda umfram annan. Önnur áhrif eru að áhrifin á fólk í hverju landi eru að auka fátækt, valda upplausn, það er mikið um að fólk þurfi að flýja heimili sín, og lítið um umfangsmikla alþjóðlega aðstoð. Markalínur milli almennra borgara og stríðsmanna eru líka miklu minni, sem gerir hjálparstarf hættulegra,“ segir Þórir og bendir á Írak, Jemen, Mið-Afríkulýðveldið, Kólombíu og Afganistan sem dæmi.
Af hverju þetta en ekki hitt?
Það er ekki auðvelt að útskýra hvers vegna ein deila eða einar hamfarir fá meiri athygli en aðrar. Vissulega skipta hagsmuni stórvelda máli að hverju athyglin beinist og þar með hvort mannúðarastoð berst. Sama máli gegnir um pólitísk eða jafnvel hernaðarleg afskipti.
„En hvað það þarf til að ástand teljist „strategískt“ mikilvægt er breytilegt frá máli til máls og eins í tíma,“ segir Louise Riis Andersen. „Stundum snýst þetta einfaldlega um yfirráð yfir náttúruauðlindum eða aðgang að herstöðvum eða mannvirkjum. En oft og tíðum snýst þetta um margslungnari málefni þar sem valdahlutföll í heimshlutum eða á heimsvísu og hugmyndafræði eru í veði. Hin hliðin á þessu eru sú að ef átökin snerta „bara“ þá sem búa á átakasvæðinu og lítil hætta er á að þau breiðist út til nágrannaríkja þá er mjög erfitt að tryggja og viðhalda alþjóðlegri athygli.“
Samfélagsmiðlar og söguþráðurinn
Allir eru sammála um mikilvægi fjölmðla í þessu sambandi og með útbreiðslu internetsins, farsíma og samskiptamiðla berast fréttir hraðar en nokkru sinni. Engu er líkara en að átök og hamfarir öðlist fimmtán mínútna frægð áður næstu taka við.
„Ég veit ekki hvort samfélagsmiðlarnir breyta öllu,“ segir Þórir hjá Rauða Krossinum. „Þeir kannski ýta í eðli sínu undir skammtímahugsun.“
Svo mikið er víst að fjölmiðlar eru alltaf að leita að góðum og áhugaverðum sögum og sumir heimshlutar og hugmyndir sem hafa víða skírskotun njóta athygli hvað sem pólitísku eða hernaðarlegu mikilvægi líður. Þannig hefur slíkt mikilvægi Darfur ekki breyst, enda er enn olíu að finna þar í jörðu, þótt olíuverð hafi eitthvað lækkað.
Hins vegar hefur annað breyst, sem skiptir máli þegar fjölmiðlar eru annars vegar. Söguþráðurinn er ekki sá sami oog áður, segir Crilly, höfundur „Björgum Darfur.“
„Núna eru það Arabar sem berjast innbyrðis,“ segir Crilly. „Ef stríðið var einhvern tíma átök svartra og hvítra, góðs og ills, þá lítur það alls ekki þannig út lengur. Blóðsúthellngarnar halda áfram en heimurinn horfir í hina áttina.“
(Úr Norræna fréttabréfi UNRIC, júní-júlí 2015).