Alþjóðlegt ár varðveislu jökla. Alþjóðaár jökla á hverfanda hveli.
Jöklar í heiminum bráðna og hörfa ískyggilega hratt af völdum loftslagsbreytinga. Af þeim sökum hefur Allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna lýst árið 2025 Alþjóðlegt ár varðveislu jökla. Íslenskir áhugamenn hafa gefið því nafnið Alþjóðaár jökla á hverfanda hveli (IYGP).
Markmið þessa alþjóðlega átaks er að sameina viðleitni í heiminum til að vernda þessa mikilvægu uppsprettu vatns, sem tryggir rúmlega 2 milljörðum manna ferskvatn.
Jöklar og íshellur hýsa 70% alls ferskvatns í heiminum. Hröð bráðnun þeirra felur í sér alvarlega umhverfis- og mannúðarvá.
Celeste Saulo forstjóri Alþjóða veðurfræðistofnunarinnar lagði áherslu á hve brýnt þetta málefni væri þegar alþjóðaárinu var ýtt úr vör í Genf. „Bráðnun íss og jökla ógnar langtíma vatns-öryggi milljóna manna. Þessu alþjóða ári er að vekja heiminn alvarlega til vitundar.“
Mennta-,vísinda, og menningarstofnun Sameinuðu þjóðanna (UNESCO) og Alþjóða veðurfræðistofnunin (WMO) eru skipuleggjendur alþjóðaársins.
Ógnvekjandi tölur
Árið 2023 töpuðu jöklar heimsins meira vatni en dæmi eru um í rúma hálfa öld. Var þetta annað árið í röð sem jöklar í öllum heimshornum rýrnuðu.
Í Sviss, sem dæmi, töpuðu jöklar 10% af massa sínum frá 2022 til 2023 að sögn WMO.
Nú þegar staðfest hefur verið að 2024 hafi verið heitasta ár síðan mælingar hófust er ljóst að þörfin á tafarlausum og afgerandi aðgerðum hefur aldrei verið meiri.
2025: helstu markmið
Eitt helsta markmið alþjóðlega ársins er að vekja fólk í heiminum til vitundar um þýðingarmikið hlutverk jökla, snævar og íss í að tempra loftslagið og styðja vistkerfi og samfélög.
„Jöklum er alveg sama hvort við trúum á vísindi, þeir bráðna einfaldlega í hitanum,“ sagði vísindakonan Dr. Carolina Adler við setningu alþjóðlega ársins.
Annað markmið er að efla stefnumörkunarramma, með því að varðveisla jökla verði hluti af aðgerðum á lands- og heimsvísu, svo sem í Parísarsamkomulaginu.
Enn er stefnt að því að afla fjár til þess að styðja samfélög,sem standa höllum fæti, og fjármagna aðlögunar og mildunar-aðgerðir.
Frumkvæði Tadjikistan
Tadjikistan hefur haft frumkvæði að því að Allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna ákvað að halda alþjóðlegt ár varðveislu jökla. Í landinu hafa eitt þúsund jöklar bráðnað, eða sem samsvarar þriðjungi af heildar rúmmáli.
Segja má að alþjóðlega árinu hafi verið þjófstartað á Íslandi síðastliðið haust þegar grafreitur jökla var kynntur til sögunnar við athöfn á Seltjarnarnesi, sjá hér.
Fyrst alþjóðlegur dagur jökla verður einnig haldinn í fyrsta sinn í ár. Verður haldið upp á hann á vettvangi Sameinuðu þjóðanna 21.mars ásamt Alþjóðlega ferskvatnsdeginum, sem er daginn eftir, 22.mars.