Þess er minnst á þessu ári að þrjátíu ár eru liðin frá þjóðarmorðinu í Srebrenica. Þá myrtu hersveitir Bosníu-Serba 8 þúsund í bænum Srebrenica í Bosníu. 11.júilí er Alþjóðlegur dagur íhugunar og minningar um þjóðarmorðið í Srebrenica 1995.
Með deginum er heiðruð minning þeirra þúsunda, sem flosnuðu upp frá heimilum sínum og samfélaga sem urðu tortímingu að bráð í Bosníustríðinu, auk hinna myrtu í Srbrenica.
Her Bosníu-Serba náði bænum Srebrenica á valdi sitt í júlí 1995 undir lok Bosníu-stríðsins. Bærinn hafði verið lýstur „griðasvæði” í krafti ályktunar Öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna númer 819. Hollenskir friðargæsluliðar gættu bæjarins, en Bosníu-Serbar hernámu hann engu að síður. Næstu daga voru þúsundir karla og drengja skildir frá fjölskyldum sínum, teknir af lífi og grafnir í fjöldagröfum.
25 þúsund konur, börn og aldraðir voru síðan rekin á brott með valdi. Srbrenica varð ekki aðeins vettangur mannlegs harmleiks heldur einnig varanlegs áfalls. Alþjóðadómstóllinn (ICJ) og Alþjóðlegi sakamáladómstóllinn fyrir fyrrverandi Júgóslavíu (ICTY) hafa úrskurðað að voðaverkin í Srbrenica feli í sér þjóðarmorð.
Minningin lifir enn
Tíminn læknar ekki sár eftirlifenda frá Srebrenica. Munira Subašić forseti samtakanna Mæður Srebrenica og Žepa missti son og 21 ættingja. Í ávarpi á sérstökum minningarfundi Allsherjarþings Sameinuðu þjóðanna, þegar þrítugsafmælisins var minnst fyrr í vikunni hvatti hún heimsbyggðina til að gleyma ekki þjóðarmorðinu. „Þegar barn er drepið er hluti móðurinnar einnig drepinn.“
Yngri kynslóðir bera einnig byrðar fortíðarinnar. Mirela Osmanović, fæddist eftir þjóðarmorðið. Hún missti bræður sínar og hafa aðeins hlutar jarðneskara leifa þeirra fundist. „Foreldrar mínir meinuðu sér um hvers kyns gleði,“ sagði hún í ávarpi á minningarfundinum. „Eins og sérhvert bros væri svik, og hamingja fæli í sér að minningin félli í gleymskunnar dá.“
Hætta gleymskunnar
Embættismenn Sameinuðu þjóðanna hafa lýst áhyggjum af viðleitni til að afneita þjóðarmorðinu og dýrka dæmda stríðsglæpamenn. Að þeirra mati skiptir sköpum að læra af fortíðinni. António Guterres aðalframkvæmdastjóri varaði við því á minningarfundi Allsherjarþingsins að sams konar hættuleg hugmyndafræði, sem felur í sér hatur, sundrungu og afmennskun, hafi skotið upp kollinum í dag.
Hann hvatti alþjóðasamfélagið til að takast á við afneitun, sundrungu og hatur og lagði áherslu á minningu og menntun til að koma í veg fyrir að sagan endurtaki sig. „Einiungis með því að viðurkenna þjáningu allra fórnarlamba getum við greitt fyrir gagnkvæmum skilningi, trausti og varanlegum friði,“ sagði Guterres.
Alþjóðlegur dagur íhugunar og minningar um þjóðarmorðið í Srebrenica 1995
Allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna samþykkti álykun í maí 2024 þess efnis að 11.júlí skyldi vera Alþjóðlegur dagur íhugunar og minningar um þjóðarmorðið í Srebrenica 1995. Í ályktuninni um alþjóðlega daginn var viðletini til að afneita og skrumskæla þjóðarmorðið fordæmd. Aðildarríki Sameinuðu þjóðanna voru hvött til þess að hlúa að minningu sögulegs sannleika, þar á meðal innan menntakerfisins.
Osmanović velti því fyrir sé þeim áskorunum, sem veröldin stendur frammi fyrir. „Okkur voru gefin orð og ályktanir voru samþykktir, loforð um „þetta aldrei aftur“ voru gefin…En nú þrjátíu árum síðar spyrjum við okkur enn, hvað þýðir „aldrei aftur“?
Þrjátíu árum síðar er Srebrenica ekki aðeins vettvangur minninga heldur einnig aðvörun. Sársauki eftirlifenda er enn til staðar. Fyrir veröldina er minningin um Srebrenica ákall um aðgerðir: að slá skjaldborg um sannleikann, hafna afneitun og viðhalda mannlegri sæmd. Með réttlæti, menntun og minningu að vopni getur mannnkynið tryggt að hryllingurinn, sem átti sér stað í Srebrenica, endurtaki sig ekki.