Börn. Alþjóðlegi leikdagurinn 11.júní er dagur til að fagna krafti leiksins. Þema alþjóðlega leikdagsins í ár er „Verndum leikinn, verndum bernskuna“.
Í 30 ár hafa Trúðar án landamæra í Svíþjóð starfað á sumum af erfiðustu svæðum heims, þar á meðal í stríðshrjáðum samfélögum, flóttamannabúðum, brottflutningsmiðstöðvum og á félags- og efnahagslega bágstöddum svæðum. Með sýningum og vinnustofum skapa þau rými fyrir leik og sköpun þar sem börn geta tjáð sig frjálslega og endurheimt von, jafnvel við erfiðustu aðstæður.
„Friður er ekki aðeins fjarvera stríðs og átaka, heldur einnig tilvist sátta, samstöðu og trú á framtíðina“, segir Katinka Igelberg, fulltrúi samtakanna. Starf Trúða án landamæra byggir á starfi faglegra listamanna sem geta umbreytt stað fullum af ótta og óvissu í stórkostlegan fantasíuheim þar sem auðveldara er að anda, og smitandi hlátur breiðist út“, bætir hún við.
Starfsemi í 13 löndum
Trúðar án landamæra í Svíþjóð berjast fyrir réttindum barna og leggja áherslu á hvernig hlátur og list geta verið öflug tæki til breytinga og seiglu. Þetta felur í sér vitundarvakningar, svo sem að kynna Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna, með sérstakri áherslu á 31. grein, sem leggur áherslu á rétt hvers barns til hvíldar, leiks og þátttöku í menningarlífi.
Trúðar án landamæra í Svíþjóð voru stofnaðir árið 1996 eftir að sænski listamaðurinn Nalle Laanela fór í sýningarferð til Sarajevó til að halda götusýningar skömmu eftir stríðið. Á einni sýningunni birtist skyndilega hópur spænskra trúða og tók þátt í fíflalátunum. Eftir sýninguna útskýrðu þeir að þeir væru frá Payasos Sin Fronteras – Trúðar án landamæra. Nalle skildi strax hvað hann þyrfti að gera. Þegar hann var kominn aftur til Svíþjóðar safnaði hann saman listamannavinum sínum og þeir stofnuðu samtökin Trúðar án landamæra í Svíþjóð. Trúðar án landamæra í Svíþjóð eru þriðju samtökin sem stofnuð voru, á eftir Spáni og Frakklandi. Í dag starfa Trúðar án landamæra í 13 löndum. Eftir öll þessi ár er aðalboðskapurinn sá sami. Hlátur og leikur er réttur hvers barns.
Samstarf við heimamenn
„Við eflum sálfélagslega heilsu barnanna sem við hittum með sýningum, vikulegum viðburðum, búðum og vinnustofum. Við virkjum vonina þar sem hætta er á að hún slokkni – því við vitum að hlátur getur breytt heiminum,“ bætir Katinka Igelberg við. „Við hittum börn í sérstaklega viðkvæmum stöðum, á stríðs- og átakasvæðum, í flóttamannabúðum, á svæðum sem líða fyrir fátækt, útilokun og loftslagshamfarir.“
Trúðar án landamæra í Svíþjóð þjálfa einnig starfsfólk og sjálfboðaliða frá öðrum mannúðarsamtökum í skapandi aðferðum sínum „hlátur og leikur“, til að sýna hvernig hægt er að nota leik og sköpun í krefjandi mannúðaraðstæðum. Með nánu samstarfi við staðbundna listamenn geta þau komið á fót og haldið áfram starfi sínu í löndum sem verða fyrir áhrifum af stríði, hernámi og öðrum kreppum.
„Þannig náum við til barnanna sem sannarlega þurfa mest á okkur að halda og sem annars hefðu ekki aðgang að leik eða menningu. Þegar leikhús og sirkusar hafa verið sprengdir í tætlur höfum við hitt börnin á ströndum, í tjöldum eða inni í flóttamannabúðum,“ segir Katinka Igelberg. „Á hverjum degi sjáum við hvernig hlátur og leikur eru mikilvæg tæki til tengslamyndunar og áfallahjálpar fyrir börn sem alast upp á stríðshrjáðum svæðum eins og í Úkraínu, Palestínu og Lýðstjórnarlýðveldinu Kongó.“
Trúðurinn sem andhetja
Samtökin segja að á sama tíma hafi staða barna í Svíþjóð einnig versnað. Í dag alast sífellt fleiri börn í Svíþjóð án þess að njóta rétttinda sinna. Katinka Igelberg segir að staða nýkominna barna sem búa í hælisleitendamiðstöðvum og þeirra sem eru í brottvísunarmiðstöðvum hafi versnað og samtökin leggi sífellt meiri áherslu á að ná til þessara barna. Félags- og efnahagslegur munur eykst einnig þar sem fleiri börn í Svíþjóð eiga í erfiðleikum með að fá aðgang að leik- og tómstundastarfi. Vikulegir viðburðir á vanræktum svæðum, sérstakir hópar fyrir nýkomin börn og heimsóknir til fjölskyldna sem bíða brottvísunar eru nokkrar af þeim leiðum sem Trúðar án landamæra í Svíþjóð nota til að takast á við þetta mál.
„Trúðurinn er ein af aðalpersónunum í sýningum okkar og viðburðum. Trúðurinn er tilfinningarík og samkennd andhetja sem hefur þann mesta hæfileika að breyta mistökum og vandamálum í velgengni og sigur. Börn leika sér til að þroskast, eiga samskipti og skilja heiminn í kringum sig. Leikurinn er tungumál barnsins!“
Börn: Af hverju er leikur svona mikilvægur?
Leikur byggir upp sköpunargáfu, seiglu og félagsfærni og leggur grunninn að ævilangri menntun og vellíðan. Í of mörgum samfélögum minnkar aðgangur barna að frjálsum, óskipulögðum leik þar sem almenningsrými verða óörugg og aðeins aðgengileg fyrir suma – sérstaklega í mannúðaraðstæðum. Án öruggra rýma – sem eru á viðráðanlegu verði og aðgengileg öllum – er hætta á að leikur verði forréttindi og menningarlegt tákn.
Hvað er alþjóðlegi leikdagurinn?
Alþjóðlegi leikdagurinn er haldinn ár hvert þann 11. júní. Leikur er talinn hafa jákvæð áhrif á að efla umburðarlyndi, seiglu og auðvelda félagslega þátttöku, forvarnir gegn átökum og friðaruppbyggingu. Til viðurkenningar á þessu hefur Barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna fest leik í sessi sem grundvallarrétt hvers barns samkvæmt 31. grein. Fyrir hönd Sameinuðu þjóðanna sjá UNICEF og UNESCO um árlega hátíð til að vekja athygli á mikilvægi leiksins.
Sjá einnig hér.