A-Ö Efnisyfirlit

Alþjóðadómstóllinn úrskurðar að Mjanmar hafi gerst sekt um þjóðarmorð á Róhingjum

Alþjóðadómstóllinn í Haag.
Alþjóðadómstóllinn í Haag. Mynd: UN Photo/ICJ/Frank van Beek

Róhingjar Alþjóðadómstóllinn, helsta dómsstofnun Sameinuðu þjóðanna, kvað á fimmtudag upp dóm sinn í máli Gambíu gegn Mjanmar um beitingu sáttmálans um þjóðarmorð og komst að þeirri niðurstöðu að Mjanmar bæri ábyrgð á glæpnum gegn Róhingjum, þjóðarbroti í landinu. Er þetta í fyrsta sinn sem slíkur úrskurður fellur gegn ríki.

Í lok þriggja klukkustunda dómsuppkvaðningar við Alþjóðadómstólinn (ICJ) í Haag lýsti forseti dómstólsins, Yuji Iwasawa Japan, því einnig yfir að Mjanmar hefði látið hjá líða að koma í veg fyrir þjóðarmorð og refsa fyrir það, eftir að hafa rakið í smáatriðum hvernig her Mjanmar hefði beitt „gríðarlegu ofbeldi“ gegn samfélögum Róhingja, sem flestir eru múslimar, í Rakhine-fylki.

Rohingja-kona á flótta.
Rohingja-kona á flótta. © UNHCR/Yin Yin Myint

Alþjóðadómstóllinn: Guterres fagnar

António Guterres, aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna, fagnaði dómnum og sagði hann „öfluga viðurkenningu á Róhingjum sem urðu fórnarlömb þjóðarmorðs. Hann sýnir alþjóðlegt réttlæti í verki og staðfestir enn á ný að refsileysi fyrir slík hryllingsverk má ekki líðast.“

Aðalframkvæmdastjórinn lagði áherslu á að það væri áfram nauðsynlegt fyrir sáttaferli í landinu að binda enda á refsileysi í Mjanmar og tryggja að menn séu dregnir til ábyrgðar, og bætti við að dómurinn „verður rannsakaður gaumgæfilega innan Sameinuðu þjóðanna. Allir verða að virða alþjóðalög, þar á meðal þjóðarmorðssáttmálann.“

Í dómnum er staðfest að öryggissveitir Mjanmar „og aðrar ríkisstofnanir“ hafi af ásetningi framið sérstaklega bannaðar athafnir sem falla undir II. grein þjóðarmorðssáttmálans.

750 þúsund fólks af Rohingya kyni flúðu Myanmar eftir skipulegar ofsóknir, meðal annars á samfélagsmiðlum 2017.
750 þúsund fólks af Rohingya kyni flúðu Myanmar eftir skipulegar ofsóknir, meðal annars á samfélagsmiðlum 2017. Mynd: WikimediaCommons/Zlatica Hoke (VOA) –

Þær eru a-liður II. greinar – dráp á meðlimum hóps, b-liður II. greinar – að valda meðlimum hópsins alvarlegum líkamlegum eða andlegum skaða og d-liður II. greinar – að beita ráðstöfunum sem ætlað er að koma í veg fyrir fæðingar innan hópsins.

Dómur Alþjóðadómstólsins var kveðinn upp eftir að dómstóllinn hafði kynnt sér ítarleg sönnunargögn og vitnisburði eftirlifenda, auk skýrslna alþjóðlegra rannsakenda þar sem lýst var hvernig kveikt hafði verið í þorpum og brúm Róhingja og þau jöfnuð við jörðu með jarðýtum, karlar og drengir teknir af lífi og stúlkum og konum nauðgað í hernaðarlegum „hreinsunaraðgerðum“ í norðurhluta Rakhine árið 2017.

„Hreinsunaraðgerðir“

Í hreinsunaraðgerðum hersins voru einnig ungbörn myrt, sem „styður þá ályktun að öryggissveitir Mjanmar hafi haft það að markmiði að koma í veg fyrir fæðingar innan hópsins“, sagði Iwasawa dómari enn fremur.

Þegar forseti Alþjóðadómstólsins kvað upp dóminn lýsti hann því hvernig Róhingjar, sem flestir eru múslimar og búa í Rakhine-fylki í vesturhluta Mjanmar, hefðu orðið fyrir hverri hreinsunaraðgerð ríkishersins á fætur annarri eftir áratugalangt ofbeldi milli samfélagshópa.

Kutupalong flóttamannabúðirnar í Ukhia, Cox's Bazar, Bangladesh.
Kutupalong flóttamannabúðirnar í Ukhia, Cox’s Bazar, Bangladesh. Mynd: OCHA/Vincent Tremeau

Hreinsunaraðgerðirnar árið 2017 vöktu víðtæka alþjóðlega fordæmingu eftir að um sjö hundruð þúsund Róhingjar flúðu norðurhluta Rakhine-fylkis yfir landamærin til Bangladess.

Samkvæmt dómstólnum, sem vísaði til sönnunargagna því til stuðnings, er talið að um tíu þúsund Róhingjar hafi verið drepnir í hreinsunaraðgerðunum.

Gambía höfðaði málið fyrir Alþjóðadómstólnum í nóvember 2019 og hefur það orðið eitt þeirra mála fyrir æðsta dómstól heims sem fylgst hefur verið hvað nánast með.

Alþjóðadómstóllinn hlýddi á frásagnir eftirlifenda

Í tengslum við fólksflóttann og fjöldamorðin, nauðganirnar og annað kynferðisofbeldi hlýddi dómstóllinn á vitnisburð þriggja vitna frá þorpunum Min Gyi, Chut Pyin og Maung Nu í Rakhine-fylki.

Auk þess greindi eitt vitni, sem Mjanmar kallaði til, frá árás þar sem uppreisnarhópur Róhingja, Arakan Rohingya Salvation Army (ARSA), er sagður hafa drepið um 100 óbreytta borgara.

Kutupalong flóttamannabúðunum í Ukhia, Cox's Bazar, Bangladesh. Karlar bíða eftir að úthlutun mannúðaraðstoðar hefjist.
Kutupalong flóttamannabúðunum í Ukhia, Cox’s Bazar, Bangladesh. Karlar bíða eftir að úthlutun mannúðaraðstoðar hefjist. Mynd: OCHA/Vincent Tremeau
Men wait for a distribution to start.

Fram kom fyrir dómstólnum að nærri 400 þorp – um 40% af tæplega þúsund þorpum í þremur sveitarfélögum í norðurhluta Rakhine-fylkis – hefðu verið eyðilögð að hluta eða öllu leyti meðan á hreinsunaraðgerðunum árið 2017 stóð og í kjölfar þeirra.

„Í kjölfar eyðileggingarinnar var land oft jafnað með jarðýtum og hreinsað í stórum stíl … síðan var hratt byggt á hreinsuðu svæðunum, meðal annars öryggismannvirki, ný þorp og hús og önnur borgaraleg innviðir,“ útskýrði dómarinn Iwasawa.

Hvað tekur við

Vegna þessara brota á þjóðarmorðssáttmálanum fyrirskipaði dómstóllinn Mjanmar: að láta af öllum yfirstandandi brotum með því að setja löggjöf sem tryggir að skuldbindingar ríkisins samkvæmt sáttmálanum öðlist fullt gildi; að grípa tafarlaust til virkra ráðstafana til að rannsaka alla þá sem rökstuddur grunur leikur á að hafi framið athafnir sem brjóta í bága við sáttmálann og, ef tilefni er til, sækja þá til saka og refsa þeim; að veita tryggingar og ábyrgðir fyrir því að slíkt endurtaki sig ekki og koma í veg fyrir sambærileg brot í framtíðinni; að grípa til ráðstafana til úrbóta í þágu Róhingja, meðal annars með því að gera þeim Róhingjum sem hrakist hafa á brott vegna ólögmætra athafna stefnda, hvort sem er innan Mjanmar eða úr landi, kleift að snúa aftur til heimkynna sinna á öruggan og mannsæmandi hátt af fúsum og frjálsum vilja og sameina fjölskyldur; og að greiða hópi Róhingja og meðlimum hans skaðabætur fyrir það tjón sem valdið var.

Að lokum ákvað dómstóllinn að fjárhæð og fyrirkomulag skaðabóta eða annarra bóta skyldi ákveðið á síðari stigum málsmeðferðarinnar og að í því skyni skyldi Mjanmar, innan tveggja ára frá dómsuppkvaðningu í dag, senda dómstólnum skýrslu um þær ráðstafanir til úrbóta sem ríkið hefur gripið til og um fjárhæð og fyrirkomulag skaðabóta.

Dómurinn er endanlegur, bindandi fyrir aðila málsins og verður ekki áfrýjað.

Sarajevo, Bosníu.
Sarajevo, Bosníu. Mynd: Árni Snævarr/UNRIC:

Meðal fyrri sambærilegra mála eru:

Bosnía og Hersegóvína gegn Serbíu og Svartfjallalandi (höfðað 1993; dómur 2007): Dómstóllinn úrskurðaði að Serbía hefði ekki sjálf framið þjóðarmorð en komst að þeirri niðurstöðu að ríkið hefði brotið gegn þjóðarmorðssáttmálanum með því að koma ekki í veg fyrir þjóðarmorðið í Srebrenica árið 1995 og með því að refsa ekki gerendum eða framselja þá.

Króatía gegn Serbíu (höfðað 1999; dómur 2015):Dómstóllinn vísaði frá bæði aðalkröfu Króatíu og gagnkröfu Serbíu og komst að þeirri niðurstöðu að hvorugt ríkið hefði sannað þann sérstaka ásetning til þjóðarmorðs (dolus specialis) sem sáttmálinn krefst í sjálfstæðisstríði Króatíu.