Kvenbændur. Konur leika lykilhlutverk í landbúnaðarkerfum í heiminum og framlag þeirra þýðingarmikið fyrir matvælaöryggi, næringu og efnahagslega seiglu, allt frá framleiðslu og vinnslu til viðskipta og nýsköpunar. Landbúnaður er raunar mikilvægari lífsviðurværi fyrir konur en karla í mörgum löndum. Árið 2026 er alþjóðlegt ár kvenbænda.
Á heimsvísu starfa fleiri konur en karlar í landbúnaðarkerfum, þar af 66% í Afríku sunnan Sahara samanborið við 60% karla og 71% í Suður-Asíu samanborið við 47% karla, jafnvel þótt færri konur en karlar séu á vinnumarkaði. Þetta eru konur á öllum aldri og af öllum uppruna — bændur, sjómenn, frumkvöðlar, frumbyggjakonur, konur með fötlun og flóttamenn — sem leggja sitt af mörkum til að viðhalda matvælaöryggi og seiglu, en fá oft ekki viðurkenningu.
Þannig veitir landbúnaður atvinnu og er aðal lífsviðurværi margra kvenna um allan heim. Aftur á móti er landbúnaður æ sjaldnar fullt starf á Norðurlöndum af landfræðilegum, pólitískum og svæðisbundnum ástæðum en þó fyrst og fremst vegna efnahagslegrar hagkvæmni. Aukatekjur eru oft nauðsynlegar – sérstaklega fyrir konur.
Landbúnaður er oft og tíðum afar tímafrekur.
„Ég og eiginmaður minn byrjum að vinna í fjósinu um klukkan 6 á morgnana. Við þurfum um 6 klukkustundir í fjósinu á hverjum degi til að annast dýrin. Hann fer síðan í annað starf sitt og ég mun gera slíkt hið sama”, segir Tina Sviland Wathne, norsk kona sem stundar búskap í Sandnes í heimalandi sínu.
Bær hennar í Sandnes er í einu blómlegasta landbúnaðarhéraði Noregs. Þau eru með 150 kindur á fóðrum að vetri, 7 kýr á spena, sem gefa um það bil 360 tonn af mjólk árlega.
Hún er í hópi af margra nýrra, ungra bænda í Noregi sem hafa stofnað eigin bú. „Það er í raun orðið flott að vera bóndi.“
Kvenbændur á Norðurlöndunum
Á Norðurlöndunum er fjöldi fólks sem starfar í landbúnaði og skyldum sviðum mjög breytilegur. Fjöldi karla sem stunda búskap er mun meiri en kvenkyns bænda í allri Skandinavíu árið 2025:
- Noregur: 6.076 konur eru meðal þeirra 36.721
- Svíþjóð: 9.949 konur eru meðal þeirra 54.723
- Danmörk: færri en 3.000 konur eru meðal þeirra 43.800
Wathne, segir ýmsar skýringar á þessu, en almennt séð séu aðstæður ekki hliðhollar konum.
„Það getur verið krefjandi að samræma vinnu, fjölskyldulíf og rekstur búskapar. Ef fleiri ætla að hefja búskap þarf meira fjárhagslegt bolmagn til þess. Til dæmis, er auðvelt að finna einhvern til að sjá um fjósið ef þú vilt eignast börn?“
Gamlar hefðir
Alþjóðlegt ár kvenkyns bænda mun stuðla að aðgerðum til að brúa kynjamun, bæta aðgengi að auðlindum og þjónustu og styðja forystu kvenna í landbúnaðarkerfum.
Wathne telur þó að það sé ekki bara skortur á stuðningi, sem valdi því að norrænar konur hasli sér síður völl í landbúnaði en karlar. Hefðbundin skipting verkefna „kvenna“ og „karla“ gegnir einnig hlutverki.
„Ég held að við þurfum að viðurkenna að ýmsar gamlar hefðir breytast seint. Maður gæti haldið að vélvæðing myndi auðvelda konum að taka þátt, þar sem mörg þung verkefni er nú hægt að vinna með vélum. En það er eitthvað við tengslin milli karla og véla. Mjaltir, sem áður voru dæmigerð kvennastörf, eru nú orðin vélvædd – og skyndilega hafa karlar fengið áhuga.“
En „allt er hægt að læra ef maður vill það virkilega, bæði karlar og konur.“
Sjá nánar um Alþjóðlegt ár kvenbænda hér.