Alþjóðlegur dagur barna er aðgerðadagur UNICEF fyrir börn og með börnum til að fagna gildistöku Alþóðlega barnasáttmálans 20.nóvember.
Vernd, heilbrigði og velferð barna hefur verið eitt af forgangsmálum Sameinuðu þjóðanna frá stofnun þeirra 1945.
Hvert barn sem fæðist hefur ófrávíkjanlegan rétt til heilbrigðrar frumbernsku, menntunar og öruggrar og tryggrar æsku. En milljónir barna um allan heim eru svipt þessum rétti og neitað um allt það sem þau þurfa til að vaxa úr grasi heilbrigð og sterk. Ástæðan er fæðingarstaður barnsins eða fjölskylda þess, kynþáttur eða kyn, eða að þau búa við fátækt eða fötlun.
Söguleg skuldbinding
Árið 1989 tókust veraldarleiðtogar á hendur sögulega skuldbindingu þegar þeir samþykktu Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Í honum er réttindi barna skýrð og skyldur ríkisstjórna skilgreindar.
Öll réttindi eru innbyrðis tengd, jafn mikilvæg og ekki smá svipta börn þeim.
„Barnasáttmálinn, sem var undirritaður fyrir 36 árum, er sá sáttmáli sem flest ríki hafa staðfest,” segir António Guterres aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna í ávarpi í tilefni dagsins. „Kjarni hans eru einföld sannindi: ef við verndum yngstu meðlimi mannkynsins, byggjum við betri heim. En á þessari stundu eru réttindi barna í hættu.”
Réttur barna til verndar fyrir ofbeldi er skýlaus samkvæmt sáttmálanum. Engu að síður sætir einn miljarður barna einhvers konar ofbeldi á ári hverju; líkamlegu eða kynferðislegu. Eitt barn deyr af völdum ofbeldis á sjö mínútna fresti.
Ofbeldi gegn börnum er ekki bundið við neinn einn menningarheim, stétt eða menntun. Það þrífst á stofnunum, skólum og heimilum. Ofbeldi jafningja er einnig áhyggjuefni að ekki sé minnst á áreiti á netinu. Börn sem sæta ofbeldi, lifa við einangrun, einmanaleika og ótta. Þau vita oft og tíðum ekki hvert þau geta snúið sér til að fá hjálp, því gerandinn er oft einhver þeim nákominn. Kyn barnsins, fötlun, fátækt, þjóðerni eða trú geta öll aukið hættu á að þau sæti ofbeldi. Hin yngstu eru berskjölduð því þau gta síður veitt mótspyrnu og leitað aðstoðar.
Líklegri til að búa við fátækt
Með samþykkt Heimsmarkmiðanna um sjálfbæra þróun í september 2015, hétu veraldarleiðtogar því að binda enda á fátækt í heiminum fyrir 2030.
- Miðað við núverandi þróun má búast við að 35 milljónir barna deyi fyrir 5 ára aldur fyrir 2030. Að auki má búast við að 16 milljónir barna, unglinga og ungmenni frá 5 til 24 týni lífi fyrir 2030.
- Börn eru tvisvar sinnum líklegri en fullorðnir til að búa við örbirgð. Flest slíkra barna, eða 90%, búa í Afríku sunnan Sahara eða suðurhluta Asíu.
- Meir en 60 miljónir skólabarna munu ekki sitja á skólabekk 2030 eða um það bil sami fjöldi og í dag. Rúmlega helmingur þeirra í Afríku sunnan Sahara.
- Í dag er ein kona af hverjum gift enn á barnsaldri. Miðað við núverandi þróun tæki það 300 ár að útrýma barna-hjónaböndum.
- 160 milljónir barna í heiminum sæta barnaþrælkun. Af þeim vinna 79 milljónir hættuleg störf.
Árið 1953 varð UNICEF varanlegur hluti af Sameinuðu þjóðunum. Í dag starfar stofnunin í 190 ríkjum og landsvæðum. Markmið UNICEF er að ná til allra barna, einnig berskjaldraðra, barna og þeirra sem sæta útskúfun.
„Við skulum hlusta á börn á alþjóðlegum degi þeirra,” segir Guterres í ávarpi sínu. „Og við skulum efla raddir þeirra í viðleitni til að réttindi þeirra séu virt. Framtíðin mótast af því hvernig við sjáum um komandi kynslóðir. Við þurfum að sameinast til að byggja upp heim öryggis og jafnréttis í þágu allra barna.“