Lýðræði. Lýðræðislega stjórnarhætti má rekja til Grikkja hinna fornu en fræjum nútíma-lýðræðis var ekki sáð fyrr en fyrir 2-300 árum. 15. september er alþjóðlegur dagur lýðræðis á vettvangi Sameinuðu þjóðanna.
Elsta dæmið um lýðræði var í Aþenu fyrir um það bil 2500 árum en þess nutu einiungis frjálsbornir karlmenn, en hvorki konur, þrælar né útlendingar.
Alþingi til forna fól einnig í sér ákveðna tegund lýðræðis, sem enn og aftur náði aðeins til karlmanna. Nútímalýðræði tók að skjóta rótum frá lokum 17.aldar með Réttindaskránni ensku (1689), amerísku byltingunni (1776), og frönsku byltingunni (1789).
Hugrekki fólksins
Í tilefni af 18. alþjóðlega degi lýðræðis 2025 lagði António Guterres, aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna, áherslu á „hugrekki fólks alls staðar sem mótar samfélög sín með samræðum, þátttöku og trausti“. Hann sagði þessa viðleitni mikilvægari en nokkru sinni fyrr „á þeim tíma þegar lýðræði og réttarríkið eru undir árásum frá rangfærslum, sundrungu og minnkandi borgaralegu rými.“
Tjáningarfrelsi er grundvallarmannréttindi, sem eru vernduð í 19. grein Mannréttindayfirlýsingar Sameinuðu þjóðanna. En um allan heim eru ríkisstjórnir grafa undan því.
Kosningaréttur kvenna hefur verið hornsteinn í þróun jafnréttis kynjanna á Norðurlöndunum. Á Íslandi og í Finnland hafa konur setið á forsetastól og á hinum Norðurlöndunum hafa ríkt sem þjóðhöfðingjar. Nægir að nefna Margréti II Danadrottningu á árunum 1972 til 2024.
Hlutfall kvenna í norrænum þjóðþingum er eitt það hæsta í heiminum.
Norræna módelið
Í heimi þar sem ójöfnuður er að aukast samhliða tekjuaukningu hafa margir fræðimenn nefnt Norðurlöndin sem fyrirmynd um efnahagsleg tækifæri og jafnrétti.
Norræna líkanið eða módelið er hugtak sem notað er til að lýsa einstakri samsetningu frjálsmarkaðar og rausnarlegs velferðarkerfis. Þessi samfélög tryggja þegnum sínum fjölbreyttra þjónustu af bestu gerð, þar á meðal ókeypis menntun og heilbrigðisþjónustu og rausnarleg eftirlaun.
Norræna módelið hefur skapað miklar umræður, bæði jákvæðar og neikvæðar. Margir sjá það sem aðlaðandi valkost við þá tegund kapítalisma þar sem sigurvegarinn fær allt. Slíkt hafi leitt til aukningar fátæktar, skorts á hagkvæmri heilbrigðisþjónustu og menntun, versnandi félagslegs öryggisnets, skorts á eftirlaunatryggingum, gríðarlegum hneykslismálum á fjármálamörkuðum og gríðarlegs tekjumissis.