Það eru yfir 117 milljónir stöðuvatna á jörðinni. Þau þekja nærri 4% af landsvæði plánetunnar. Þau eru mikilvæg uppspretta ferskvatns og gegna þýðingarmiklu hlutverki í útvegun neysluvatns, auk landbúnaðar og iðnaðar. Alþjóðlegur dagur stöðuvatna er haldinn 27.ágúst ár hvert.
Stöðuvötn gegna einnig lykilhlutverki við að viðhalda líffræðilegum fjölbreytileika og eru búsvæði fyrir óteljandi tegundir fiska, plantna og dýralífs.
27. ágúst er alþjóðlegur dagur stöðuvatna, stofnaður af allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna í desember 2024. Árið 2025 var alþjóðlegur dagur stöðuvatna haldinn í fyrsta sinn. Í ályktuninni er kallað eftir verndun, varðveislu, endurheimt og sjálfbærri stjórnun stöðuvatna og tengdra vistkerfa.
Stöðuvötn sjá fyrir 90 prósentum af yfirborðsferskvatni heimsins og ásamt ánum sem í þau renna styðja þau við lífsviðurværi um 60 milljóna manna. Árið 1995 áætlaði Umhverfisstofnun Evrópu (EEA) að um 25 prósentum mikilvægustu votlendissvæða í Evrópu stafaði ógn af ofnýtingu grunnvatns. Umhverfisstofnun Sameinuðu þjóðanna (UNEP) varar við því að ef ekkert verði að gert gæti vistkerfisgildi stöðuvatna minnkað verulega fyrir árið 2050.
Meðal þeirra vatnasvæða sem minnst er fylgst með
Vistkerfisgildi stöðuvatna gæti minnkað um 20%, mengun gæti meira en tvöfaldast og metanlosun gæti aukist mikið – sem ýtir undir bæði umhverfisspjöll og efnahagslegt tap. Ferskvatnstegundum hefur fækkað um 85% á síðustu 50 árum.
Í skýrslu frá 2024 frá UNEP og UN-Water kom fram að yfirborðsvatn, þar á meðal stöðuvötn, er að minnka eða hverfa með öllu á 364 vatnasviðum um allan heim – sem er nærri 3 prósent allra vatnasviða. Talið er að 93,1 milljón manna búi á þessum svæðum. Þrátt fyrir mikilvægi sitt eru stöðuvötn meðal þeirra vatnasvæða á jörðinni sem minnst er fylgst með. Ólíkt ám, þar sem oft eru komið fyrir mælistöðvum, eru stöðuvötn lítið rannsökuð, sérstaklega í lág- og meðaltekjulöndum, að sögn UNEP.
Stöðuvötn í Evrópu
Það eru um það bil 500.000 vatnssvæði yfir 1 hektara að stærð í Evrópu. Flest náttúruleg stöðuvötn eru á Norðurlöndum (Noregi, Svíþjóð, Finnlandi) eða um 55% af stöðuvötnum Evrópu. Talið er að 9% af yfirborði Finnlands og Svíþjóðar séu þakin ferskvatnsvötnum. Talsverður fjöldi stöðuvatna er á Íslandi, Írlandi og í Skotlandi. Stærstu stöðuvötnin eru á Norðurlöndunum og á Alpasvæðinu, samkvæmt skýrslu UNEP, Fresh Water in Europe.
Heimsmarkmið 6 um sjálfbæra þróun (SDG 6) um vatn og hreinlæti er grunnurinn að því að tryggja aðgengi að og sjálfbæra stjórnun vatns og hreinlætis fyrir alla. Markmið 6.6 miðar að því að vernda og endurheimta vatnstengd vistkerfi, þar á meðal fjöll, skóga, votlendi, ár, vatnsleiðara og stöðuvötn. Auk heimsmarkmiðs 6, þar sem mörg önnur heimsmarkmiðanna tengjast náið ferskvatni, leggur UNEP sitt af mörkum til ferskvatnsþátta sem tengjast öðrum sviðum sjálfbærrar þróunar, svo sem vistkerfum við strendur og í hafi, matvæla- og orkuframleiðslu.