Loftslagsbreytingar. Samhliða aðgerðir gegn loftmengun og loftslagsbreytingum eru eitt verðmætasta efnahags- og lýðheilsu tækifæri okkar tíma. Þetta er meginniðurstaða skýrslunnar Hidden Assets: The Economic and Health Case for Climate and Clean Air Action, sem gefin var út af Umhverfisstofnun Sameinuðu þjóðanna (UNEP). Skýrslan var gefin út 7. september á alþjóðlegum degi hreins lofts fyrir bláan himin.
Í skýrslunni eru kynntar 25 sannreyndar lausnir sem geta dregið úr losun, bætt loftgæði og skapað efnahagslegan ávinning sem er mun meiri en kostnaðurinn við framkvæmd þeirra.
Samkvæmt rannsókninni er margt af því sem veldur losun gróðurhúsalofttegunda einnig stór uppspretta loftmengunar. Með því að takast á við þessa sameiginlegu uppruna geta stjórnvöld náð margvíslegum ávinningi samtímis. Framkvæmd þeirra 25 aðgerða sem lagðar eru til gæti komið í veg fyrir um 0,34°C hlýnun jarðar fyrir árið 2050 og allt að 1,4°C í lok aldarinnar, auk þess að minnka losun koltvísýrings á heimsvísu um helming og losun metans um u.þ.b. 60 prósent.
Heilsufarslegur ávinningur
Skýrslan undirstrikar einnig gríðarlegan lýðheilsulegan ávinning af samþættum aðgerðum. Fyrir árið 2050 gæti innleiðing þessara aðgerða komið í veg fyrir 144 milljónir ótímabærra dauðsfalla sem tengjast loftmengun, auk hundruða milljóna tilfella af langvinnum sjúkdómum. Árið 2025 eitt og sér var loftmengun talin valda 6,4 milljónum ótímabærra dauðsfalla vegna mengunar utandyra og 2 milljónum til viðbótar vegna loftmengunar innandyra, þar af um 300.000 börn.
Höfundar leggja áherslu á að efnahagslegur kostnaður af loftmengun nær langt út fyrir dánartíðni. Útsetning fyrir fínum svifryksögnum er tengd milljónum nýrra tilfella af astma í börnum, hjarta- og æðasjúkdómum, sykursýki, heilabilun og öndunarfærasjúkdómum. Árið 2025 eitt og sér voru um 5,5 milljónir nýrra tilfella af astma í börnum og 2 milljónir nýrra tilfella af heilabilun tengd útsetningu fyrir PM2.5 ögnum.
Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0
4,5% aukning á vergri landsframleiðslu
Frá efnahagslegu sjónarmiði eru niðurstöðurnar jafn sláandi. UNEP áætlar að hver dollar sem fjárfest er í samþættum aðgerðum fyrir loftslag og hreint loft gæti skilað um 15 dollurum í ávinning fyrir samfélagið. Ef allar 25 lausnirnar eru innleiddar gæti efnahagslegur ávinningur numið 4,5 prósentum af vergri landsframleiðslu á heimsvísu fyrir árið 2050 og meira en 11 prósentum fyrir árið 2100, þar sem ávinningurinn yrði meiri en framkvæmdakostnaðurinn á innan við áratug.
Skýrslan varar þó við háum kostnaði aðgerðaleysis. Hvert ár sem framkvæmd er frestað leiðir til meiri mengunar, fleiri sjúkdóma, meira efnahagslegs taps og meiri loftslagsáhættu. Samkvæmt mati skýrslunnar gæti frestun á framkvæmd þýtt að farið yrði á mis við meira en 1,5 billjónir dollara í árlegum alþjóðlegum ávinningi, en hraðari innleiðing gæti skilað allt að 10 billjónum dollara í viðbótar heilbrigðis- og efnahagslegum ávinningi fyrir árið 2040.
Í skýrslunni er lögð áhersla á að nauðsynleg tækni sé þegar til staðar í geirum eins og orkumálum, samgöngum, iðnaði, landbúnaði, matvælakerfum og úrgangsstjórnun. Helsta áskorunin er ekki lengur að finna lausnir heldur að flýta fyrir innleiðingu þeirra með skilvirkum stefnum, fjárfestingum og sterkari samhæfingu milli stjórnvalda, fyrirtækja, fjármálastofnana og alþjóðastofnana.
Að lokum heldur UNEP því fram að nauðsynlegt fjármagn sé þegar til staðar. Árlegur kostnaður við að innleiða þessar 25 lausnir jafngildir nú um 0,7 prósentum af vergri landsframleiðslu á heimsvísu, á meðan niðurgreiðslur stjórnvalda á jarðefnaeldsneyti nema meira en þrefaldri þeirri upphæð. Fyrir stofnunina er megináskorunin ekki að finna nýtt fjármagn, heldur að beina núverandi fjárfestingum í aðgerðir sem geta skilað hreinna lofti, betri heilsu og sjálfbærari hagvexti.