Börn..Samfélagsmiðlar. Mannréttindaskrifstofa Sameinuðu þjóðanna hefur gefið út leiðbeiningar um öryggi barna á netinu. Varar hún við því að útilokun barna frá samfélagsmiðlum komi ekki í staðinn fyrir að gera miðlana öruggari til að byrja með. Mannréttindaskrifstofan hefur gefið út 10 punkta ramma þar sem stjórnvöld og tæknifyrirtæki eru hvött til að ganga lengra og hraðar til að vernda börn á netinu.
Volker Türk, mannréttindafulltrúi Sameinuðu þjóðanna, sagði að skaðinn sem börn verða fyrir í stafrænum rýmum – allt frá ávanabindandi hönnunareiginleikum til brota á friðhelgi einkalífs – væri ekki óumflýjanlegur, heldur afleiðing af vísvitandi viðskiptaákvörðunum.
Börn: „Ávanabindandi eiginleikar“
„Ógn við öryggi og friðhelgi einkalífs og velferð barna stafar af hönnunarvali og viðskiptaháttum sem grafa undan öryggi, þar á meðal ávanabindandi hönnunareiginleikum eins og endalausri skrunun, sjálfvirkri spilun og stöðugum tilkynningum,“ sagði hann.
Bæði kostir og gallar fylgja netotkun barna. Mynd: UNICEF/Pancic
Leiðbeiningarnar, sem bera heitið Getting Children’s Safety Online Right (Að tryggja öryggi barna á netinu), koma á sama tíma og aldurstakmarkanir á samfélagsmiðlum verða sífellt algengari um allan heim. Ástralía bannaði börnum yngri en 16 ára aðgang að miðlum frá og með desember 2025, Indónesía og Malasía fylgdu í kjölfarið og meira en tugur annarra landa íhuga svipaðar aðgerðir.
Türk varaði við því að auðvelt væri að sniðganga slík bönn og að þau gætu ýtt börnum yfir á áhættusamari og verr vaktaða miðla. „Að takmarka einfaldlega aðgang að miðlum sem eru enn óöruggir getur ekki verið lokaniðurstaðan,“ sagði hann.
Val tæknifyrirtækja
Peggy Hicks, forstöðumaður málefnasviðs og sérstakra málsmeðferða hjá Mannréttindafulltrúanum (OHCHR), sagði að tæknifyrirtæki stæðu nú frammi fyrir skýru vali.
„Að breyta því hvernig miðlar þeirra eru hannaðir og reknir til að vernda betur réttindi og öryggi barna – eða verða neydd til þess með sífellt takmarkandi löggjöf og sektum frá eftirlitsaðilum,“ sagði hún við fréttamenn í Genf.
Í leiðbeiningunum er kallað eftir því að öryggi sé fellt inn í uppbyggingu miðla frá upphafi, frekar en að láta foreldra og börn sjálf um að stjórna áhættunni. Þær mæla einnig með skyldubundnu mati á áhrifum á réttindi barna, strangt eftirlit með aldursstaðfestingu til að verjast áhættu fyrir friðhelgi einkalífs og marktæku samráði við börnin sjálf við mótun reglugerða.
Hicks lagði áherslu á að hið ört breytilega stafræna landslag – þar á meðal uppgangur gervigreindar og spjallmenna – gerði lipra og gagnreynda stefnumótun nauðsynlega. „Við þurfum að safna gögnum og aðlagast hratt því sem við lærum,“ sagði hún.
Hætta á að stofna friðhelgi einkalífs í hættu
„Hvaða reglugerðir sem eru samþykktar er nauðsynlegt að forðast að valda óviljandi frekari skaða. Til dæmis getur rangt framkvæmd aldursstaðfesting bæði mistekist í markmiði sínu og stofnað friðhelgi einkalífs bæði barna og fullorðinna í hættu,“ sagði Volker Türk.
Mannréttindafulltrúi SÞ benti einnig á að reynslan hingað til sýni að auðvelt sé að sniðganga bönn og lýsti yfir áhyggjum af því að slík bönn gætu á endanum ýtt börnum yfir á áhættusamari og jafnvel verr vaktaða miðla.
Leiðbeiningarnar 10, sem bera heitið Getting Children’s Safety Online Right, eru aðgengilegar hér
Sjá myndband mannréttindafulltrúans hér.