„Breytum umræðunni um sjálfsvíg“

Alþjóðlegur forvarnardagur sjálfsvíga. Sjálfsvíg. Ímynd Norðurlandaþjóða sem sérstaklega sjálfsvígshneigðra hefur verið við lýði allt frá sjöunda áratug síðustu aldar. Staðreyndin er hins vegar sú að flestar rannsóknir benda ekki til sérstaklega mikillar tilhneigingar til sjálfsvíga á Norðurlöndum. Alþjóðlegur forvarnardagur sjálfsvíga er 10. september.

Norðurlandabúar eru nefnilega eins og fólk er flest. Barátta þeirra við sjálfsvíg endurspeglar áskoranir nútímasamfélagsins og harmleik geðsjúkdóma. Á öllu svæðinu eru um tveir þriðju til þrír fjórðu þeirra sem deyja af völdum sjálfsvígs karlmenn.

Grænland er með langhæstu sjálfsvígstíðni á mann á svæðinu (og eina þá hæstu í heimi), en smærri svæði eins og Færeyjar eru með þá lægstu. Samkvæmt norrænni rannsókn frá 2022 er sjálfsvígstíðnin lægst á Íslandi af sjálfstæðu Norðurlöndunum fimm (9,0 á hverja 100.000 íbúa) og hæst í Svíþjóð (14,9 á hverja 100.000 íbúa) . Meðaltal á heimsvísu er 9,2 á hverja 100.000 íbúa samkvæmt Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni (WHO).

Hæsta tíðnin í lág- og meðaltekjulöndum

Lesótó er með hæstu sjálfsvígstíðni á heimsvísu með um 87,5 á hverja 100.000 íbúa árlega, sem er næstum tífalt hærra en meðaltalið á heimsvísu sem er 9,2. 73% dauðsfalla af völdum sjálfsvígs eiga sér stað í lág- og meðaltekjulöndum.

Sjálfsvíg er stór lýðheilsuáskorun á heimsvísu og kosta yfir 720.000 manns lífið á hverju ári.  Hvert mannslíf sem tapast hefur djúpstæðar félagslegar, tilfinningalegar og efnahagslegar afleiðingar sem hafa mikil áhrif á fjölskyldur, vini, vinnustaði og heil samfélög um allan heim.

Alþjóðlegur forvarnardagur sjálfsvíga

Þema alþjóðlega forvarnardagsins gegn sjálfsvígum fyrir árin 2024–2026 er „Breytum umræðunni um sjálfsvíg“. Þetta þema hvetur okkur öll til að ögra skaðlegum mýtum, draga úr fordómum og stuðla að opnum, samúðarfullum samræðum um sjálfsvíg.

Að breyta umræðunni þýðir einnig að knýja fram kerfisbreytingar. Það kallar á að forvarnir gegn sjálfsvígum og geðheilbrigði verði forgangsmál í opinberri stefnumótun og hvetur stjórnvöld og stofnanir til að grípa til aðgerða.

Alþjóðlegur forvarnardagur sjálfsvíga var stofnaður árið 2003 af Alþjóðasamtökunum um forvarnir gegn sjálfsvígum í samstarfi við Alþjóða heilbrigðismálastofnunina (WHO). Ár hvert, þann 10. september, er áherslan á heimsvísu lögð á forvarnir gegn sjálfsvígum og sameinar samfélög, samtök og stjórnvöld í þeirri sameiginlegu trú að hægt sé að koma í veg fyrir sjálfsvíg.

Helstu staðreyndir

• Meira en 720.000 manns deyja af völdum sjálfsvígs á hverju ári.
• Sjálfsvíg er þriðja algengasta dánarorsökin meðal 15–29 ára.
• Sjötíu og þrjú prósent sjálfsvíga á heimsvísu eiga sér stað í lág- og meðaltekjulöndum.
• Ástæður sjálfsvíga eru margþættar og mótast af félagslegum, menningarlegum, líffræðilegum, sálfræðilegum og umhverfislegum þáttum sem koma fram á lífsleiðinni.
• Fyrir hvert sjálfsvíg eru margfalt fleiri sem gera tilraun til sjálfsvígs. Fyrri sjálfsvígstilraun er mikilvægur áhættuþáttur fyrir sjálfsvíg meðal almennings.

Sjálfsvígshætta

Ef þú eða einhver sem þú þekkir er í sjálfsvígshættu eða líður illa, vinsamlegast leitaðu hjálpar strax. Það er alltaf hjálp í boði.

Hér eru helstu úrræðin á Íslandi:

• Píeta samtökin: Síminn er 552-2218. Hann er opinn allan sólarhringnum. Píeta samtökin sinna forvörnum gegn sjálfsvígum og sjálfsskaða og styðja við aðstandendur.
• Hjálparsími Rauða krossins: Síminn er 1717. Hann er opinn allan sólarhringnum, ókeypis og nafnleyndar er gætt. Einnig er hægt að nota netspjallið á 1717.is.
• Bráðamóttaka geðsviðs Landspítalans: Við bráðum geðrænum vanda er hægt að mæta beint á bráðamóttöku geðsviðs (við Hringbraut) eða hringja í síma 543-4050.
• Neyðarlínan: Í bráðri hættu skal ávallt hringja strax í 112.
• Heilsugæslan: Hægt er að leita til næstu heilsugæslustöðvar á dagvinnutíma eða á Læknavaktina (sími 1770) á kvöldin og um helgar.

Þú ert ekki ein/n. Ekki hika við að leita til þessara aðila.