Fjarri fyrirsögnum: Um 1,6 milljónir manna á Madagaskar búa við bráðan matvælaskort og rúmlega hundrað og tíu þúsund manns svelta heilu hungri nú árið 2026.
Hvers vegna er neyðarástand á Madagaskar?
Madagaskar er eitt þeirra landa sem er hvað berskjaldaðast fyrir öfgum í veðurfari, þrátt fyrir að leggja nánast ekkert til losunar á heimsvísu. Frá árinu 2020 hefur landið – sérstaklega suður- og suðausturhlutinn – orðið fyrir langvarandi og endurteknum þurrkum, sem El Niño hefur gert verri; fellibyljum og flóðum hverjum á fætur öðrum, engisprettufaraldri og uppskerubresti, og vaxandi vatnsskorti og jarðvegseyðingu.
Þessi áföll hafa lagt sjálfsþurftarbúskap í rúst, en flestir Madagaskarar eru háðir honum.
Viðvarandi fátækt og veikir innviðir
Jafnvel fyrir loftslagsáföllin var Madagaskar þegar mjög berskjaldað. Um 75% íbúa búa undir fátæktarmörkum. Innviðir eru afar takmarkaðir (vegir, rafmagn, vatnskerfi). Landbúnaður er að mestu háður regnvatni, með litla áveitu- eða geymslugetu.
Að auki er grunnþjónusta (heilbrigðisþjónusta, menntun) veikburða, sérstaklega í dreifbýli. Þar sem heimili hafa engan fjárhagslegan varaforða getur jafnvel ein misheppnuð uppskera valdið neyðarástandi. Endurtekin áföll gefa samfélögum engan tíma til að jafna sig.
Heilbrigðisvandi tengdur loftslagi og fátækt
Loftslagsáföll hafa einnig stuðlað að neyðarástandi í heilbrigðismálum, sérstaklega alvarlega bráðavannæringu, sem herjar á rúmlega 155.000 börn. Malaríu- og niðurgangssjúkdómafaraldra, ber að nefna en þeir magnast upp vegna flóða, stöðnunar vatns og skorts á hreinu vatni. Heilbrigðisstofnanir eru yfirfullar og hafa margar orðið fyrir skemmdum
Vannæring og sjúkdómar magna hvort annað upp og skapa vítahring.
Madagaskar: Eitt af vanþróuðustu ríkjum heims
Með tæplega 32 milljónir íbúa er Madagaskar fjórða stærsta eyja heims og nær yfir 593.000 km² svæði og er nokkurn veginn á stærð við Spán og Portúgal samanlagt. Eyjan varð sjálfstætt lýðveldi árið 1958 eftir næstum átta áratuga franska stjórn. Nafnvirði vergrar landsframleiðslu árið 2026 er áætlað 21 milljarður Bandaríkjadala og er landið í 132. sæti á lista Alþjóða gjaldeyrissjóðsins (IMF) yfir verga landsframleiðslu í heiminum. Nafnvirði vergrar landsframleiðslu á mann er áætlað 652 Bandaríkjadalir og er landið í 182. sæti á sama lista Alþjóða gjaldeyrissjóðsins. Madagaskar er flokkað af SÞ sem eitt af vanþróuðustu ríkjum heims (LDCs).
Þrátt fyrir að ekki geisi allsherjar vopnuð átök á eynni hefur pólitískur óstöðugleiki aukið á vandann. Frá og með apríl 2026 er Madagaskar í alvarlegri, viðvarandi stjórnmálakreppu í kjölfar valdaráns hersins í október 2025. Bráðabirgðastjórn undir forystu hersins er við völd, með Michael Randrianirina ofursta sem forseta, í kjölfar þess að fyrrverandi forseta, Andry Rajoelina, var steypt af stóli, en hann flúði land.
Forsetakosningarnar 2023 voru sniðgengnar af flestum frambjóðendum stjórnarandstöðunnar og kjörsókn var sögulega lítil. Reglubundin mótmæli, skorður við mótmælaaðgerðum og ásakanir um spillingu hafa grafið undan trausti almennings. Þessi óstöðugleiki veldur ekki neyðarástandinu, en hann grefur undan bata og viðnámsþrótti.
Hvað eru Sameinuðu þjóðirnar að gera á Madagaskar?
Neyðarástandið á Madagaskar er aðallega neyðarástand af völdum loftslagsbreytinga, sem versnar vegna mikillar fátæktar og veikra stofnana – ekki stríðs.
SÞ eru þar til að:
- Halda fólki á lífi með mat, næringu, heilbrigðisþjónustu og vatni
- Vernda börn og fjölskyldur á flótta
- Hjálpa landinu að aðlagast loftslagsbreytingum og endurbyggja viðnámsþrótt
Matvælaáætlun Sameinuðu þjóðanna (WFP) leiðir matvæla-neyðaraðstoð. Matvælum og reiðufé er dreift til milljóna á verst stöddu svæðunum, vannæring meðhöndluð og skólamáltíðum komið til barna.
Árið 2025 eitt og sér aðstoðaði WFP tæplega 1,9 milljónir manna, þrátt fyrir fjárskort.
Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna (UNICEF) einbeitir sér að því að meðhöndla börn með alvarlega bráðavannæringu, útvegar færanlegar heilsugæslustöðvar, sér fyrir hreinu vatni, hreinlætisaðstöðu og hreinlætisþjónustu og setur upp tímabundnar kennslustofur og útvegar námsefni eftir flóð. Meira en 580 þúsund börn þurfa nú á mannúðaraðstoð að halda á Madagaskar.
Samræmingarskrifstofa aðgerða Sameinuðu þjóðanna í mannúðarmálum (OCHA) samræmir allar stofnanir Sameinuðu þjóðanna og frjáls félagasamtök, rekur sameiginlegar viðbragðsáætlanir í mannúðarmálum og samræmir fjáröflunarbeiðnir.
Fyrir utan neyðaraðstoð vinna Sameinuðu þjóðirnar að því að draga úr neyðarástandi í framtíðinni.
Þróunarstofnunin (UNDP), Matvæla- og landbúnaðarstofnunin (FAO), Fólksflutningastofnunin (IOM) og aðrir vinna að loftslagsþolnum landbúnaði og lífsviðurværi, draga úr hættu á hamförum og koma á fót viðvörunarkerfum, styðja við stjórnarhætti, kosningar og stofnanir.
Þessar aðgerðir miða að því að rjúfa vítahringinn þar sem allir þurrkar eða fellibyljir verða að stórslysi.