Aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna, António Guterres, hefur ýtt úr vör alþjóðlegu ákalli um aðgerðir vegna metans. Í sérstöku ávarpi á loftslagsvikunni í London benti Guterres á að heimsbyggðin hefði hætt notkun blýbætts bensíns og útrýmt ósoneyðandi efnum. „Metanmengun verður að vera næst á dagskrá“.
Þótt CO₂ sé helsti orsakavaldur hlýnunar jarðar til langs tíma er metan ábyrgt fyrir um þriðjungi hlýnunarinnar. Þar sem það brotnar niður í andrúmsloftinu á einum til tveimur áratugum gæti afgerandi samdráttur leitt til sýnilegrar kólnunar innan einnar kynslóðar.
Guterres kallaði eftir aðgerðum, þar á meðal til að draga úr matarsóun, binda enda á opna urðun og fanga losun frá urðunarstöðum og skólpi, auk þess að einbeita sér að landbúnaðargeiranum.
Hann benti einnig á að hægt væri að koma í veg fyrir um 70 prósent af metanlosun frá olíu- og gasvinnslu með núverandi tækni – að stórum hluta með litlum eða engum nettókostnaði.
„Samt sem áður voru um 167 milljarðar rúmmetra af gasi brenndir upp í himininn árið 2025 eitt og sér – jafn mikið og Afríka notar á einu ári,“ sagði aðalframkvæmdastjórinn.
„Ég skora á ríkisstjórnir framleiðslu- og neytendaríkja að setja nýjan alþjóðlegan staðal fyrir olíu- og gasgeirann: nánast enga metanlosun í allri virðiskeðjunni.“
„Skattleggið þau“
Guterres fjallaði einnig um afleiðingar stríðsins í Íran. Hann sagði að átta stærstu jarðefnaeldsneytisfyrirtækin hefðu grætt 6,5 milljarða dala aukalega á fyrsta ársfjórðungi þessa árs eingöngu – og það nær aðeins yfir einn mánuð af kreppunni í Miðausturlöndum, þar sem olíuverð hélt áfram að hækka og hagnaður jókst.
„Ég hvet ríkisstjórnir til að skattleggja þau,“ sagði Guterres. „Og ég hvet þær til að nota ágóðann þar sem hann á heima: til að hjálpa viðkvæmum fjölskyldum og samfélögum og flýta fyrir umskiptum yfir í hreina og hagkvæma orku.“
Móðir allra orkuáfalla
Hann sagði að átökin í Miðausturlöndum hefðu leyst úr læðingi „móður allra orkuáfalla“.
„Alþjóðaorkumálastofnunin segir okkur að umfang þess jafnist á við olíukreppurnar á áttunda áratugnum … og ólguna sem fylgdi í kjölfar innrásar Rússa í Úkraínu. Til samans.“
Enn fremur sagði hann að fyrir mörg þróunarlönd væri þetta ekki bara orkukreppa.
„Góðu fréttirnar eru – ólíkt öllum fyrri orkukreppum – að við höfum nú skýra leið út. Hreina leið út,“ hélt Guterres áfram. „Endurnýjanlegir orkugjafar eru ódýrasta, og fljótlegasta uppspretta nýrrar raforku í flestum heimshlutum og sú sem vex hraðast.”
Frá árinu 2010 hefur kostnaður við sólarorku lækkað um tæp 90 prósent, vindorku á landi um meira en 70 prósent og rafhlöðugeymslu um 95 prósent.
Á síðasta ári stóðu vind- og sólarorka undir öllum nýjum vexti í raforkuþörf á heimsvísu.“
Orkufrek gervigreind
Þótt hann viðurkenndi möguleika gervigreindar til að flýta fyrir loftslagslausnum, benti aðalframkvæmdastjórinn einnig á gríðarlega orkunotkun gagnavera gervigreindar, sem „nota meira rafmagn en flestar þjóðir.“
„Fyrir árið 2030 gætu þau notað meira rafmagn en öll lönd nema fimm – og nóg vatn til að mæta grunnþörfum allra 1,3 milljarða íbúa Afríku sunnan Sahara í heilt ár,“ sagði Guterres. „Þess vegna legg ég í dag til gagnsæisátak um umhverfisáhrif gervigreindar. Ég skora á öll stór gervigreindarfyrirtæki að mæla og birta opinberlega öll umhverfisáhrif kerfa sinna – kolefnis-, vatns- og landfótspor – og að skuldbinda sig til að knýja öll gagnaver með endurnýjanlegri orku fyrir árið 2030.“
Staðreyndir skipta máli
Aðalframkvæmdastjórinn lýsti einnig yfir áhyggjum sínum af því að röngum upplýsingum sé vísvitandi dreift til að tefja fyrir aðgerðum í loftslagsmálum. „Sameinuðu þjóðirnar hafa hleypt af stokkunum alþjóðlegu átaki um upplýsingaheiðarleika í loftslagsmálum til að stemma stigu við þessu. Staðreyndir skipta máli. Vísindi skipta máli. Upplýsingaheiðarleiki skiptir máli.“
Aðalframkvæmdastjórinn mun einnig taka þátt í fleiri viðburðum á loftslagsvikunni í London 23.–24. júní, þar á meðal alþjóðlegum leiðtogafundi um orku og rafvæðingu og leiðtogafundi sveitarstjórna á þriðjudag. Búist er við að Guterres flytji ávarp á málþingi um loftslags- og þróunarfjármögnun 2026 í viðurvist Karls III konungs.