Hatursorðræða er alvarleg og vaxandi ógn við frið og öryggi að sögn António Guterres aðalframkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna. Hann hefur kallað eftir brýnum aðgerðum til að rjúfa vítahring sem getur leitt til þjóðarmorða og annarra voðaverka.
Guterres lét þessi orð falla í höfuðstöðvum Sameinuðu þjóðanna í New York við kynningu á Muscat-aðgerðaáætluninni. Hún er framtak sem undirstrikar hlutverk hefðbundinna samfélagsleiðtoga og frumbyggjaleiðtoga í að stuðla að friði og styrkja félagslega samheldni.
Hatursorðræða „sundrar samfélögum, afmennskar heila hópa og býr í haginn fyrir blóðsúthellingar,“ sagði hann. „Hún er líka vísvitandi – og er kjarnaþáttur í handriti nánast allra þjóðarmorða og voðaverka.“
Hefðbundnir leiðtogar eru mikilvægir
Aðalframkvæmdastjórinn benti á að hatursorðræða breiðist út „hraðar en nokkru sinni fyrr“, knúin áfram af miðlum, sem engar reglur ná yfir og mögnuð upp af gervigreind (AI). Þótt ríki beri meginábyrgð á að koma í veg fyrir þjóðarmorð og aðra voðaverki, lagði hann áherslu á að allt samfélagið hefði hlutverki að gegna.
Guterres sagði að áætlunin væri áminning um „að hatursorðræða er bæði viðvörunarmerki um yfirvofandi ofbeldi – og hvati sem flýtir fyrir komu þess.“ Hann lýsti fjórum sviðum þar sem aðildarríki geta gegnt mikilvægu hlutverki.
Aðgerðasvið
Í fyrsta lagi ætti að auka ábyrgð stafrænna miðla og tryggja að öryggi notenda sé innbyggt í hönnun netvara og -þjónustu. Þetta málefni verður til umræðu á fyrsta alþjóðlega samráðsfundinum um stjórnun gervigreindar sem fer fram í næsta mánuði, bætti hann við.
Í öðru lagi ættu lönd að efla getu heimamanna á hverjur stað til forvarna og sáttamiðlunar.
Aðgerðir á þessu sviði fela í sér þjálfun í eftirliti og skýrslugerð um mannréttindi, leiðbeiningar um ofbeldislausar aðferðir til að bregðast við hatursorðræðu og hvatningu til ofbeldis, leiðsögn í samræmi við alþjóðlega staðla sem og staðbundin gildi og hefðir, og menntun sem stuðlar að virðingu fyrir fjölbreytileika og bannar mismunun.
Samræður, samvinna og þátttaka allra
Í þriðja lagi ættu aðildarríki að styðja við samræður sem byggja upp gagnkvæman skilning og félagslega samheldni.
Þau ættu einnig að hjálpa hefðbundnum samfélagsleiðtogum og frumbyggjaleiðtogum að vinna gegn hatursfullum frásögnum með því að afbyggja goðsagnir, hrekja skaðlega hugmyndafræði og sögusagnir, fordæma hvatningu til ofbeldis og stuðla að umburðarlyndi og sambúð.
Í fjórða lagi kallaði hann eftir dýpri samvinnu milli hefðbundinna samfélags-, frumbyggja- og stjórnmálaleiðtoga. Þetta felur í sér að auka tækifæri fyrir hina hefðbundna leiðtoga og frumbyggjaleiðtoga til að miðla málum í staðbundnum deilum og þróa stefnumótandi leiðbeiningar um staðbundnar aðferðir til að vinna gegn hatriðfullri orðræðu og koma í veg fyrir voðaverki.
Ungmenni, konur og trúarleiðtogar
Aðalframkvæmdastjórinn sagði að í viðleitni til að koma í veg fyrir hatursorðræðu og voðaverk yrði að setja hefðbundna samfélagsleiðtoga og frumbyggjaleiðtoga „í öndvegi“ – þar á meðal trúarleiðtoga, leiðtoga ungs fólks og kvenleiðtoga. Markviss þátttaka kvenna er sérstaklega mikilvæg, sagði hann, og benti á ályktun öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna nr. 1325 (2000) um konur, frið og öryggi.
„Á sama tíma má tjáningarfrelsi aldrei vera afsökun fyrir skaðlegum skilaboðum,“ bætti hann við.
Hann lýsti yfir ákveðni sinni í að halda áfram að efla stefnu og aðgerðaáætlun Sameinuðu þjóðanna um hatursorðræðu og alþjóðlegar meginreglur um upplýsingaheiðarleika, sem hann lýsti sem vegvísi að öruggara og siðferðilegra stafrænu vistkerfi.
„Saman getum við byggt upp þau samfélög án aðgreiningar, réttlát og friðsöm sem allt fólk á skilið,“ sagði hann.