Hatursorðræða breiðist hratt út á stafrænum miðlum. Til að spyrna við fótum er Alþjóðlegur dagur gegn hatursorðræðu haldinn 18.júní. Tilgangurinn er að fylkja liði gegn þessum ófögnuði.
Að þessu sinni er Alþjóðlegur dagur gegn hatursorðræðu helgaður þemanu „Tengsl hatursorðræðu og gervigreindar: Að byggja upp bandalög til að endurheimta aðgengilegt og öruggt haturslaust rými.“
Gervigreind getur í senn verið olía á eld hatursorðæðu og mikilvæg vörn gegn henni. Sameinuðu þjóðirnar samþykktu stefnumótun og aðgerðaáætlun gegn hatursorðræðu 2019. Tveimur árum síðar var ákveðið á Allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna að Alþjóðlegur dagur gegn hatursorðræðu skyldi haldinn 18.júní.
Markmiðið er að styrkja alþjóðleg viðbrögð gegn mismunun og sundrungu og efla virðingu fyrir mannréttindum.
Fjandsamlegra stafrænt andrúmsloft
Norðurlönd státa sig oft af gegnsæi og trausti. Hins vegar bregður nú svo við að lögregla, almannasamtök og einstaklingar hafa orðið vör við aukna mismunun á netinu. Blórabögglarnir eru oft og tíðum trúarlegir minnihlutahópar, hinsegin fólk og fólk af erlendum uppruna.
Norska lögreglan segir í skýrslu að hatursglæpum hafi fjölgað um 8% á síðasta ári. Sífellt fleiri samtök vekja athygli á harðræði sem beitt er á stafrænum miðlum, sérstaklega gegn ungu fólki í minnihlutahópur og aðgerðasinnum.
Nethatur hefur verið sérstaklega stórt vandamál í Svíþjóð, þar sem sænska ríkisstjórnin hefur skjalfest skipulagðar netárásir sem beinast að minnihlutahópum, sérstaklega múslimum og gyðingum. Slík hatursorðræða er oft tengd samsæriskenningum og rangfærslum.
Danmörk og Ísland hafa einnig upplifað hvassari og árásargjarnari orðræðu í stafrænu rými á undanförnum árum. Þar beinist hatrið einnig sérstaklega að fólki af innflytjendaættum.
Rússneskur áróður
Finnland hefur verið sérstaklega berskjaldað fyrir stafrænni hatursorðræðu, einkum eftir að Rússar réðust inn í Úkraínu árið 2022. Aukin spenna hefur leitt til bæði fjandskapar gagnvart rússneskumælandi í Finnlandi og samhæfðra aðgerða rússneskra aðila til að dreifa hatri og sundrungu. Rangfærslum, áróðri og markvissum árásum á minnihlutahópa er oft dreift í gegnum sjálfvirka reikninga.
Ný ógn frá gervigreind
Gervigreind er í auknum mæli notuð til að greina og takmarka hatursorðræðu á netinu. En tæknin hefur einnig í för með sér verulegar áskoranir. Ein stærsta hættan felst í því hvernig gervigreindarkerfi læra. Gervigreind sækir þekkingu í texta, myndir og aðrar upplýsingar sem þegar eru til á vefnum – vef fullum af hlutdrægni og staðalímyndum. Ef efnið sem gervigreind er þjálfuð í einkennist af fordómum er hætta á að þeim verði viðhaldið og þeir efldir með notkun gervigreindar. Slíkar framsetningar geta gefið gervigreind ranga skilning á veruleikanum – og stuðlað að því að ákveðnir hópar séu tengdir neikvæðu efni.
Sameiginleg ábyrgð
Sameinuðu þjóðirnar minna okkur á að baráttan gegn hatursorðræðu snýst ekki bara um tækni. Hún snýst um hver við viljum vera – sem samfélag og sem fólk. Þess vegna verður ábyrgðin að vera sameiginleg. Yfirvöld verða að setja kröfur til tæknifyrirtækja. Skólar verða að kenna ungu fólki að lesa og túlka stafrænt tungumál gagnrýnið. Og við sem einstaklingar verðum að tjá okkur þegar hatur er eðlilegt, þegar einhver er gerður ósýnilegur og þegar samfélagið er ógnað.