Ísland er í tuttugasta sæti af fjörutíu og fjórum hátekjuríkjum hvað velferð barna varðar samkvæmt nýrri úttekt UNICEF, Barnahjálpar Sameinuðu þjóðanna.
Líkamlegt ástand barna er sjötta best á Íslandi. Hvað andlega líðan varðar og færni er Ísland hins vegar miklu neðar, eða í annars vegar 26.og hins vegar 27.sæti.
Með líkamlegu ástandi er átt við tíðni barnadauða og ofþyngd. Minnstur barnadauði (5-14 ára) mældist á Íslandi af öllum ríkjunum fjörutíu og fjórum. Á hinn bóginn töldust 24.3% íslenskra barna of þung og er landið þar í 15.sæti.
Há tíðni sjálfsvíga
Ísland er í 26.sæti hvað varðar andlega velferð ungmenna 15-19 ára. Litið var á tíðni sjálfsvíga og lífsánægju og voru tölurnar frá 2023 eða síðar. Sjálfsvígstíðnin var hin sjötta hæsta á Íslandi, eða 10.3 á hverja hundrað þúsund íbúa – sú hæsta á Norðurlöndum.
Engu að síður var lífsánægja hlutfallslega heldur meiri á Ísland, sem var í fimmtánda sæti hvað þetta varðar, en 75% sögðust ánægð með líf sitt.
Þriðji liðurinn, færni, tekur til félagsfærni og námsárangurs 15 ára. Ísland var þar í 27.sæti. Hvað félagsfærni varðar var Ísland í 20.sæti en aðeins í 32.sæti í árangri í lestri og stærðfræði.
Þegar á heildina er litið sker Danmörk sig úr sem það Norðurland sem stendur sig almennt best í skýrslunni.
Börn á leikskóla á Grænlandi. Mynd: Mads Schmidt Rasmussen / norden.org
Næst minnstur jöfnuður en fátækt fjölskyldna eykst
Einnig var litið á efnahagslegan jöfnuð og þar var Ísland í öðru sæti á eftir Slóvakíu.
Hins vegar var Íslandi í einu af sex neðstu sætunum ásamt tveimur Norðurlanda, Noregi og Finnlandi, yfir lönd þar sem fátækt meðal fjölskyldna hefur aukist um meira en 10 prósent á tíu árum frá 2012 til 2022.
Könnunin nær eingöngu til hátekjuríkja, sem flest eru meðlimir í Efnahags- og þróunarstofnuninni (OECD). Við gerð skýrslunnar, sem ber heitið Report Card 20: Unequal Chances – Children and economic inequality, var skoðað hvernig efnahagslegur ójöfnuður hefur áhrif á lífskjör barna í 44 OECD-löndum, þ.e.a.s. há- og meðaltekjulöndum.
Áhrif tekna
Tekjur fjölskyldna hafa áhrif á alla þætti í lífi barns, allt frá húsnæði til mataræðis, heilsu, tómstundastarfs og námsárangurs. Þetta gefur börnum ólík upphafsskilyrði strax í upphafi lífsins.
Skýrslan sýnir fram á að börn sem alast upp í fjölskyldum með lágar tekjur og litla menntun eru í meiri hættu á alvarlegum neikvæðum afleiðingum, sérstaklega tengdum heilsu, lífsánægju og námsárangri.
Skýrslan sýnir að börn úr lágtekjufjölskyldum eru í meiri hættu á slæmri heilsu og ofþyngd. Sérstaklega þegar kemur að ofþyngd er skýrslan skýr: börn í fjárhagslega viðkvæmum fjölskyldum hafa verri aðgang að hollum mat og eru meira útsett fyrir ódýru og óhollu fæði.
Börn frá fjölskyldum með minni fjárráð hafa að jafnaði lakari færni í lestri og stærðfræði, sem gefur þeim verri forsendur fyrir frekari menntun og atvinnu. Þetta stuðlar aftur að því að auka ójöfnuð með tímanum.
Sjáðu alla nýju skýrsluna hér. Report Card 20: Unequal Chances – Children and economic inequality.