Mannréttindasérfræðingar á vegum Sameinuðu þjóðanna hafa hvatt Ísrael til að afturkalla lagafrumvarp um dauðarefsingar. Samkvæmt því yrði dauðarefsing lágmarksrefsing fyrir hryðjuverk. Sérfræðingarnir telja að frumvarpið brjóti í bága við réttinn til lífs og mismuni Palestínumönnum á herteknu svæðunum.
„Skyldu-dauðarefsing er andstæð réttinum til lífs,” segja sérfræðingarnir í yfirlýsingu. „Með því að útiloka mat dómstóla og saksóknara, er komið í veg fyrir að réttur geti tekið afstöðu til kringumstæðna einstaklings, þar á meðal mildandi þætti og að kveða upp dóm sem hæfi glæpnum.”
Sérfræðingarnir starfa innan þess sem nefnt er sérstakar málsmeðferðir (Special Procedures) Mannréttindaráðs Sameinuðu þjóðanna. Þeir vinna í sjálfboðavinnu, eru ekki starfsmenn Sameinuðu þjóðanna og fá ekki laun fyrir vinnu sína. Þeir eru óháðir öllum ríkisstjórnum og samtökum og starfa í eigin nafni.
Tvö kerfi
Í frumvarpinu er gert ráð fyrir tvenns konar ákvæðum um dauðarefsingu. Á herteknu svæðunum á vesturbakka Jórdanar myndu herdómstólar skyldugir til að beita dauðarefsingu samkvæmt herlögum fyrir hryðjuverk sem hefði í för með sér mannslát, jafnvel þótt ekki væri um ásetning að ræða.
Í Ísrael og í hinni herteknu Austur-Jerúsalem yrði dauðarefsing í gildi samkvæmt ísraelskum lögum en einungis ef um ásetning væri að ræða og fórnarlömbin væru ísraelskir borgarar eða íbúar.
Í báðum tilfellum telja sérfræðingarnir að skilgreiningin á hryðjuverkum í ísraelskum lögum, sem notið yrði, sé of almenn og of víðtæk. Hún geti átt við athæfi sem væri ekki hrein hryðjuverk og dauðarefsingin yrði skylda.
Séfræðingarnir vara enn við að dráp án ásetning teljist ekki alvarlegustu glæpi sem dauðarefsing geti átt við um samkvæmt alþjóðlögum og flokkist því undir brot á rétti til lífs.
Ísraelskir herdómstólar ekki í samræmi við mannréttindalög
„Réttarhöld ísraelskra herdómstóla hafa oft og tíðum ekki verið í samræmi við sanngjarna staðla samkvæmt alþjóðlegum mannréttindalögum. Af þeim sökum væri dauðarefsing sem þeir kvæðu upp brot á rétti til lífsins,“ sögðu sérfræðingarnir. „Að neita um sanngjarna málsmeðferð er einnig stríðsglæpur.“
Þeir bentu á að í frumvarpinu fælist einnig að enn væri þrengt að aðgangi að lögfræðiaðstoð. Ekki væri gefinn kostur á fullnægjandi áfrýjun. Ytra eftirlit væri í raun afnumið og þar með enn grafið undan sanngjörnum réttarhöldum. Þá mætti beita refsingunni afturvirkt, sem enn væri brot á alþjóðalögum.
Henging með leynd
Frumvarpið gerir enn ráð fyrir handahófskenndri einangrun dauðadæmds fanga. Dómi yrði fullægt innan 90 daga með leynd.
„Henging jafnast á við pyntingar eða aðra grimmilega, ómannúðlega eða lítillækkandi refsingu samkvæmt alþjóðalögum,“ sögðu sérfræðingarnir.
Þá létu þeir í ljós áhyggjur að tvenns konar kerfi sem frumvarpið gerir ráð fyrir leiði til mismununar við beitingu dauðarefsingar.
Einungis dauðarefsing fyrir dráp á Ísraelum
„Einungis Palestínumenn á vesturbakkanum, ekki ísraelskir landnemar, eru seldir undir herlög, herdómstóla og um þá gildir harðari refsirammi. Dregið er úr tryggingum fyrir réttlátri málsmeðferð. Dauðarefsing í Ísrael og hernuminni Austur-Jerúsalem á svo einungis við dráp á ísraelskum borgurum eða íbúum og er samkvæmt venjulegri ísraelskri glæpalögjöf.“
Sérfræðingarnir minna svo á að Alþjóðadómstóllinn hafi komist að þeirri niðurstöðu að kynþáttaaðskilnaður og apartheid ættu við um sumar reglur sem Ísraelar hafa sett á herteknum palestínskum svæðum.
Sérfræðingarnir eru:
- Ben Saul sérstakur erindreki um eflingu og vernd mannréttinda og grundvallarréttin í baráttu gegn hryðjuverkum (Special Rapporteur on the promotion and protection of human rights and fundamental freedoms while countering terrorism)
- Francesca Albanese sérstakur erindreki um stöðu mannréttinda á hernumdum palestínskum svæðum síðan 1967 (Special Rapporteur on the situation of human rights in the Palestinian territories occupied since 1967)
- Morris Tidball-Binz sérstakur erindreki um utanréttarlegar, skyndilegar eða handahófskenndar aftökur (Special Rapporteur on extrajudicial, summary or arbitrary executions)
- Reem Alsalem sérstkaur erindreki um ofbeldi gegn konum og stúlkum, orsakir þess og afleiðingar ( Special Rapporteur on violence against women and girls, its causes and consequences)
- Gabriella Citroni (formaður), Grażyna Baranowska, Aua Baldé; Ana Lorena Delgadillo Pérez, og Mohammed Al-Obaidi vinnuhópur um þvinguðu eða ásetningslaus mannshvörf ( Working Group on Enforced or Involuntary Disappearances)
- George Katrougalos óháður sérfræðingur um eflingu lýðræðislegrar og jafnrar alþjóðareglu ( Independent Expert on the promotion of a democratic and equitable international order)
- Tlaleng Mofokeng sérstakur erindreki um rétt allra til að njóta bestu líkamlegrar og andlegrar heilsu ( Special Rapporteur on the right of everyone to the enjoyment of the highest attainable standard of physical and mental health)
- Bernard Duhaime sérstakur erindreki um eflingu sannleika, réttlætis, bóta og tryggingu fyrir að atvik endurtaki sig ekki (Special Rapporteur on the promotion of truth, justice, reparation and guarantees of non-recurrence).