Mannréttindadagurinn er að þessu sinni helgaður einföldum en öflugum sannleika. Mannréttindi eru okkar daglega brauð: á meðal daglegra nauðsynja okkar.
Í heimi sífelldrar óvissu, eru mannréttindi óbreytanleg staðreynd. Þau eru á meðal þess sem við eigum öll sameiginlegt. Þau eru grunnur sem sameinar okkur óháð kynþætti, kyni, trú eða bakgrunni.
Mannréttindi byrja hjá okkur, hverjum og einu. Á hverjum degi getum við valið að koma fram við aðra af virðingu, risið upp gegn óréttlæti og hlustað á raddir þeirra sem oft og tíðum eru sniðgengnir. Hversdagslegt val og málflutningur skiptir oft meira máli en við gerum okkur grein fyrir. Við getum stuðlað að því að í kringum okkur ríki menning þar sem sæmd og réttlæti eru í fyrirrúmi.
Þema mannréttindadagsins
Þema Mannréttindadagsins 10.desember 2025 „Daglegar nauðsynjar okkar” miðar að því að brúa bilið á milli grundvallarsjónarmiða mannréttinda og daglegrar reynslu. Ætlunin er að minna á hve mikið erindi Mannréttindayfirlýsingin á enn við okkur. Grunngildi hennar; jafnrétti, réttlæti, frelsi og sæmd, minna okkur á að mannréttindi eru enn sem fyrr óhagganleg markmið samfélagsins.
António Guterres aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna minnir á að samtökin vinni á hverjum einasta degi með ríkisstjórnum og borgaralegu samfélagi að því að greiða fyrir því að fólk njóti mannréttinda sinna. Hins vegar geti þau ekki gert það ein.
„Árangurinn er háður því að allir, alls staðar taki afstöðu. Þegar við höldum verndarhendi yfir þeim sem minnst mega sín. Þegar við neitum að loka augunum. Þegar við sláum skaldborg um þær stofnanir sem tala máli okkar, þá hlúum við að mannréttindum. Réttindi okkar eiga aldrei að vera undirseld gróða og völdum. Við skulum sameinast um að vernda þau í nafni sæmdar og frelsis fyrir alla,“ segir Guterres í í ávarpi í tilefni af mannréttindadeginum 10.desember.
Mannréttindadagurinn er haldinn 10.desember ár hvert til að minnast samþykkt Mannréttindayfirlýsingar Sameinuðu þjóðanna.
Hvað eru mannréttindi?
Mannréttindi eru réttindi sem við öðlumst við fæðingu. Einungis vegna þess að við erum manneskjur en ekki þegnar ríkis. Þessi almennu réttindi eru okkur eðlislæg hvað sem þjóðerni, kyni, heimalandi eða kynþætti, hörundslit, trú, tungu eða annari stöðu líður. Réttindin eru allt frá réttinum til lífs og frelsis til réttarins til fæðu, menntunar, heilbrigðis og atvinnu. Þetta er sá grunnur sem felur ekki aðeins í sér að lifa af heldur lifa með sæmd.
Mannréttindayfirlýsingin var samþykkt á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna 1948. Hún var fyrsta lagalega skjal, sem tíundaði grundvallarmannréttindi sem bæri að vernda hvarvetna. Ásamt Alþjóðasamningnum um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og Alþjóðasamningnum um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi myndar hann Alþjóðaréttindaskrána.
Sígild mannréttindayfirlýsing
Hartnær 80 árum eftir samþykktina er Mannréttindayfirlýsingin enn grundvöllur mannréttindalaga. Í þrjátiu greinumhennar er dregin upp mynd af helstu grundvallarsjónarmiðum sem hafa mótað núverandi og komandi sáttmála, samninga og lagalega ramma um mannréttindi.
Mannréttindayfirlýsingin hefur haldið stöðu sinni sem uppdráttur laga og stefnumiða á öllum stigum í heiminum. Hún er einnig hornsteinn Heimsmarkmiðanna um sjálfbæra þróun.
Yfirlýsingin hefur verið þýdd á 577 tungumál frá málum Abkasa til Súlú-manna og hefur verið þýdd oftar en nokkurt annað skjal í heiminum. Er það skýrt dæmi um áframhaldandi gildi hennar um allan heim.