Nærri þriðjungur jemenskra stúlkna giftist á barnsaldri

Barnagiftingar. Jemen glímir við eina alvarlegustu mannúðarkrísu heims. Meira en 22 milljónir manna – þar af meira en helmingur konur og stúlkur – þurfa á bráðri hjálp að halda á þessu ári.

Mannfjöldasjóður Sameinuðu þjóðanna (UNFPA) áætlar að 1,3 milljónir þungaðra kvenna og kvenna með börn á brjósti í landinu séu vannærðar; 100.000 hafa hrakist frá heimilum sínum, sem eykur enn frekar áhættuna sem fylgir barnsburði.

Fatimah* var 13 ára þegar hún var gift eldri manni. Tveimur árum síðar eignaðist hún tvíburadætur.

„Mig dreymdi um að ganga í skóla eins og aðrar stelpur,“ sagði hún. „Þess í stað varð ég eiginkona áður en ég fékk tækifæri til að lifa barnæskunni og móðir áður en ég skildi í raun hvað það þýddi.“

Um tíma var lífið með eiginmanni hennar stöðugt, þótt einfalt væri. Síðan braust út stríð í Jemen, sem leiddi til lokunar heilsugæslustöðva og sjúkrahúsa og lagði þegar brothætt efnahagslíf í rúst. Fjölskyldur eins og fjölskylda Fatimah urðu örbirgð og hungri að bráð.

„Við verðum vör við áberandi aukningu á vannæringu meðal þungaðra stúlkna, sérstaklega þeirra sem giftar eru ungar,“ sagði Reham Hazbar, ráðgjafi í öruggu rými í Al Hudaydah sem Mannfjöldasjóður Sameinuðu þjóðanna, UNFPA, styður.

„Margar koma á heilsugæslustöðvar og þjást af þyngdartapi, blóðleysi og alvarlegri þreytu, og líkamar þeirra eru oft ekki undirbúnir til að takast á við kröfur meðgöngunnar.“

Alvarleg mannúðarkrísa

Jemen glímir við eina alvarlegustu mannúðarkrísu heims. Meira en 22 milljónir manna – þar af meira en helmingur konur og stúlkur – þurfa á bráðri hjálp að halda á þessu ári. Innan við tveir þriðju hlutar heilsugæslustöðva eru enn starfandi og aðeins ein af hverjum fimm þeirra býður upp á mæðravernd.

UNFPA áætlar að 1,3 milljónir þungaðra kvenna og kvenna með börn á brjósti í landinu séu vannærðar; 100.000 hafa hrakist frá heimilum sínum, sem eykur enn frekar áhættuna sem fylgir barnsburði.

„Margar konur hafa ekki efni á flutningi eða lyfjum og bætiefnum sem við ávísun,“ sagði Amira*, heilbrigðisstarfsmaður í Abyan. „Sumar stúlkur standa einnig frammi fyrir félagslegum takmörkunum sem hamla getu þeirra til að fá heilsugæslu í tæka tíð. Og á sumum svæðum skortir heilbrigðisstarfsfólk og vel búna aðstöðu.“

Líkami sem er ekki tilbúinn

Fjölskylda Fatimah flúði ofbeldi aftur og aftur, þar til eina nóttina brutust flóð í gegnum búðirnar þar sem þau dvöldu og hrifsuðu eiginmann hennar með sér. Hann lifði af, en áfallið gerði hann óvinnufæran.

Skyndilega sá Fatimah ein um eiginmann sinn og tvær ungar dætur og komst að því að hún var aftur ólétt. Hún bjó í tjaldi án tekna og án heilsugæslu í nágrenninu, úrvinda og blóðlaus, og sagði einfaldlega: „Ég óttaðist meira um barnið mitt en sjálfa mig.“

Þriðjungur giftur í barnæsku

Innan við helmingur jemenskra kvenna fæðir börn sín á heilsugæslustöð og næstum 30 prósent fá enga mæðravernd. Dánartíðni mæðra í Jemen er ein sú hæsta á svæðinu. Stúlkur þurfa oft leyfi frá eiginmanni eða fjölskyldumeðlim til að leita sér hjálpar og margar vita einfaldlega ekki hvers vegna reglulegt eftirlit skiptir máli.

Nærri þriðjungur jemenskra stúlkna er giftur í barnæsku, hlutfall sem er enn hærra meðal fjölskyldna á flótta. Meira en helmingur þjóðarinnar býr við brátt fæðuóöryggi og alvarlegt blóðleysi og vítamínskortur meðal kvenna og stúlkna eykur líkurnar á því að börn fæðist létt og viðkvæm fyrir sjúkdómum.

Þyngdartap, fyrirburafæðingar, hættulegar blæðingar og lítil mjólkurframleiðsla verða sífellt algengari. „Ungur aldur getur valdið viðbótarerfiðleikum í fæðingu,“ sagði Amira. „Ef tilfellið krefst sérhæfðrar íhlutunar er henni strax vísað á sjúkrahús sem getur sinnt áhættufæðingum.“

En tilvísun virkar aðeins ef fjölskylda kemst á sjúkrahúsið og það er sjaldan tryggt.

Stytt barnæska

Í þorpinu Al-Mahraq í Abyan er hin 19 ára Donia Adel komin átta mánuði á leið með annað barn sitt. Hún á þegar tveggja ára dóttur.

Sem barn elskaði hún skólann og dreymdi um að verða kennari. En þegar hún var átta ára höfðu móðir hennar og stjúpfaðir ekki lengur efni á að halda henni þar.

Um 1,5 milljónir stúlkna í Jemen eru utan skóla. Donia var gift 15 ára.

„Ég hugsaði enn eins og barn og dreymdi eins og hver önnur ung stúlka,“ sagði hún. „En mér fannst valkostir mínir vera afar takmarkaðir.“

Þegar hún komst að því að hún væri ólétt var tilfinningin blendin.

„Ég fann fyrir bæði hamingju og ótta á sama tíma. Hvernig gat ég verið móðir barns á meðan ég var enn sjálf barn sem þurfti svo mikla umhyggju og ást?“

Að velja milli matar og lyfja

Þessi meðganga hefur verið erfið, sagði Donia. Án nægilega næringarríks matar er hún slöpp og úrvinda, en sér til þess að dóttir hennar borði fyrst.

„Stundum fer ég svöng í rúmið og hugsa um hvað ég muni gefa henni að borða daginn eftir,“ sagði hún.

Henni hefur tekist að fara nokkrum sinnum til ljósmóður og læknis, en kostnaðurinn og vegalengdin þýða að hún fer aðeins þegar hún getur ekki lengur haldið aftur af sér.

„Mér létti þegar ég komst á heilsugæslustöðina, því þar var einhver sem spurði um heilsu mína og barnsins míns,“ sagði hún. „Á sama tíma varð ég döpur þegar ég heyrði um matinn og lyfin sem ég þurfti, vitandi að ég gæti kannski ekki útvegað þau. Stundum fór ég heim með lyfseðla frekar en raunverulegar lausnir á vanda mínum.“

Veigamikil líflína

Báðar konurnar hafa fundið stuðning í öruggum rýmum sem studd eru af UNFPA. Fatimah fékk ráðgjöf og tilvísun til læknis og sækir nú lestrarkennslu á vegum Kvennasambands Jemen.

Donia gerir slíkt hið sama, staðráðin í að ljúka náminu sem var tekið frá henni.

„Ef aðstæður væru aðrar myndi ég halda áfram námi, elta draum minn um að verða kennari og veita börnum mínum og fjölskyldu betra líf,“ sagði hún.

* Nöfnum hefur verið breytt til að vernda persónuauðkenni kvennanna.