Alþjóðlegi mannfjöldadagurinn.Norðurlönd. UNFPA. Norrænar ríkisstjórnir hafa um langt skeið reynt að greiða fyrir því að ungt fólk geti eignast fjölskyldur með þeim hætti sem það vill. Þrátt fyrir þetta hefur frjósemi minnkað um 29% á Íslandi, 33% í Finnlandi, 28% í Svíþjóð, 26% í Noregi, og 22% í Danmörku frá 2010. Alþjóðlegi mannfjöldadagurinn er 11.júlí.
Í Danmörku var aðgangur að frjósemisaðgerðum aukinn með það fyrir augum að þær séu einnig ókeypis fyrir annað barn. Í Finnlandi er foreldraorlof rausnarlegt og sama gildir um barnagæslu. Bæði Ísland og Noregur hafa framfylgt foreldraorlofi þannig að báðir foreldrar, en ekki bara annað, taki frí. Sænska heilbrigðiskerfið býður samkynhneigðum forelddrum og einhleypum konum upp á glasafrjóvgun og gjafasæði.
Fjósemi minnkað um allt að þriðjung
Þessi stefnumið hafa minnkað nokkuð bilið á milli þess hve mörg börn fólk vonast til að eiga og hversu mörg það eignast í raun og veru. En þessi stuðningur virðist ekki nægja, eins og sést á tölunum sem nefndar voru hér að ofan því frjósemisstuðlar hafa lækkað á Norðurlöndum um 22-33% á 15 árum.
Í Mannfjöldaskýrslu UNFPA 2025, sem ber heitið Raunverulega frjósemiskreppan (The Real Fertility Crisis), er lögð áhersla á að aðgangur að þjónustu sé aðeins hluti vandans, trú á framtíðina sé ekki síður nauðsynleg.
Ungt fólk á öllum Norðurlöndunum virðist fresta eða hugsa upp á nýtt að verða foreldrar. Ástæðurnar virðast vera húsnæðisskortur, atvinnuóöryggi, áhyggjur af loftslagskreppunni og breyttar væntingar samfélagsins.
Ungt fólk þarf raunverulegt val og vonir
UNFPA hvetur til þess að fólk njóti stuðnings, og geti tekið frjálsar og upplýstar ákvarðanir um hvort, hvenær og hvernig það vill eignast börn. Það felur í sér að hafa þjónustu til staðar – en einnig tilfinningu fyrir stöðugleika og möguleikum. Jafnvel á Norðurlöndunum, þar sem stuðningskerfi eru meðal þeirra öflugustu í heiminum, hikar margt ungt fólk enn við að stofna fjölskyldur.
Í skýrslunni er einnig dregið fram hvernig fjölskyldugerð og væntingar um umönnun hafa áhrif á ákvarðanir varðandi barneignir. Á flestum norrænum heimilum hvílir umönnunarábyrgð enn fyrst og fremst á foreldrum – jafnvel þótt opinber stuðningur sé fyrir hendi. Lönd á borð við norrænu ríkin með sterkt kynjajafnrétti og miklar opinberar fjárveitingar til fjölskyldna, hafa sögulega hærri frjósemi en önnur. En nú standa jafnvel þau frammi fyrir stöðugri lækkun.
Stefnumótun er ekki nóg
Alþjóðlegi mannfjöldadagurinn á vettvangi Sameinuðu þjóðirnanna er áminning um að góð stefnumótun skiptir máli – en hún er ekki nóg ein og sér. Á bak við tölurnar eru ungt fólk sem vill fjölskyldur. Spurningin er hvort samfélagið gefi þeim nægar ástæður til að trúa því að þau geti það.