Salt. Alþjóða heilbrigðismálastofnunin (WHO) hefur áhyggjur af mikilli saltneyslu í heiminum. Á heimsvísu er áætlað að meðalnatríuminntaka sé meira en tvöfalt hærri en ráðlögð og eigi þátt í 1,7 milljónum dauðsfalla árið 2023. Innihald salts er 40% natríum.
Of mikil natríuminntaka er einn helsti áhættuþátturinn í mataræði fyrir háþrýstingi og hjarta- og æðasjúkdómum á heimsvísu. Þrátt fyrir að lýðheilsuleiðbeiningar leggi oft áherslu á að draga úr saltneyslu, þá er fæðuumhverfið viðvarandi áskorun, þar sem mikið magn natríums er falið í unnum, innpökkuðum matvælum. Oft er saltmagn í skyndibita hátt.
Alþjóða heilbrigðismálastofnunin hefur gefið út aðra útgáfu af SHAKE the salt habit, með ráðleggingum um að stemma stigu við mikilli natríumneyslu, sem er mikil heilsufarsógn á heimsvísu. Flestir jarðarbúar neyta of mikils natríums og búa í umhverfi sem leiðir til ofneyslu.
Natríuminntaka er enn mikil á Norðurlöndum
Samkvæmt innlendum mataræðiskönnunum er meðalnatríuminntaka á Norðurlöndum á bilinu 3,6 til 4,4 g/dag hjá fullorðnum körlum og 2,6 til 3,2 g/dag hjá fullorðnum konum. Mikil natríuminntaka er tengd hækkuðum blóðþrýstingi og aukinni hættu á hjarta- og æðasjúkdómum, sem gerir minnkun saltneyslu að forgangsatriði í lýðheilsu á Norðurlöndum.
Norrænar leiðbeiningar mæla með ≤5,75 g af salti/dag, en meðaltal meðal almennings er oft yfir þessum mörkum. Gögn sem norrænir sérfræðingar hafa yfirfarið benda til þess að minni natríuminntaka lækki blóðþrýsting.
Langt í land
Heimurinn er enn ekki á réttri leið með að ná alþjóðlegu markmiði um 30% minnkun natríumneyslu fyrir árið 2030. Eins og staðan er núna búa aðeins 28% jarðarbúa í löndum með bindandi stefnu um minnkun natríumneyslu. Uppfærðu ráðleggingarnar í SHAKE, sem var kynntur í vitundarviku um saltneyslu 2026, bregst við brýnni þörf fyrir öflugri og skilvirkari aðgerðir stjórnvalda til að vernda lýðheilsu.
„Of mikil saltneysla er enn einn helsti forvarnanlegi áhrifavaldur dauðsfalla á heimsvísu og innleiðing bindandi stefnu til að draga úr natríuminntöku er ein hagkvæmasta aðgerðin sem lönd geta gripið til til að vernda fólk gegn hjarta- og æðasjúkdómum,“ sagði Dr. Luz Maria De Regil, forstöðumaður næringar- og matvælaöryggisdeildar WHO. „Með uppfærðu útgáfunni af SHAKE the salt habit veitir WHO löndum hagnýt, gagnreynd verkfæri til að grípa til afgerandi aðgerða undir forystu stjórnvalda og koma í veg fyrir milljónir dauðsfalla á hverju ári.“
Vissir þú?
– Næstum allir þjóðfélagshópar neyta of mikils natríums.
– Meðalinntaka fullorðinna á heimsvísu var 4278 mg/dag af natríum (jafngildir 11 g/dag af salti) árið 2021. Þetta er meira en tvöfalt meira en ráðleggingar Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar fyrir fullorðna, sem eru minna en 2000 mg/dag af natríum (um það bil ein teskeið).
– Helstu heilsufarsáhrifin sem tengjast natríumríku mataræði eru hækkaður blóðþrýstingur sem eykur hættuna á hjarta- og æðasjúkdómum, magakrabbameini, offitu, beinþynningu, Meniere-sjúkdómi og nýrnasjúkdómum.
– Áætlað er að 1,7 milljónir dauðsfalla á ári hafi tengst of mikilli natríumneyslu árið 2023.
– Að draga úr natríuminntöku er ein hagkvæmasta aðgerðin til að bæta heilsu og draga úr byrði langvinnra sjúkdóma.
(Heimild: WHO)