Fyrir tveimur árum var hættan á stórstyrjöld á heimsvísu talin býsna fjarlæg í augum sérfræðinga. Í dag er hún efst á lista yfir þær ógnir sem kunna að herja á heiminn á næstunni samkvæmt nýrri skýrslu Sameinuðu þjóðanna.
Rannsóknin byggir á skoðunum 1.300 einstaklinga frá stjórnvöldum, alþjóðastofnunum, borgarasamfélaginu, einkageiranum og fræðasamfélaginu, frá öllum heimshlutum.
Þeir mátu 28 pólitískar, efnahagslegar, umhverfislegar, samfélagslegar og tæknilegar ógnir út frá því hversu líklegar þær væru, hversu skaðlegar og hversu vel heimurinn væri undirbúinn til að takast á við þær.
Stríðstrumbur
Stórfelld styrjöld fór upp um 16 sæti á listanum samanborið við 2024 og hækkaði enginn áhættuþáttur neitt viðlíka á listanum. Meira en þriðjungur aðspurðra, 36 prósent, telur að áhrif hennar gætu snert verulegan hluta mannkyns innan árs; 76 prósent búast við því innan sjö ára.
Þetta er að sama skapi ógn sem heimurinn virðist illa í stakk búinn til að takast á við: stórfelld styrjöld var eina áhættan sem lenti í efstu sex sætunum í öllum fjórum mælikvörðunum sem könnunin náði yfir – mikilvægi, yfirvofandi hætta, hversu samtengd hún er öðrum hættum og hversu óundirbúnar stofnanir eru til að bregðast við.
Fyrir tveimur árum voru umhverfisógnir, rangar upplýsingar og heimsfaraldrar ráðandi. Nú eru landfræðileg spenna, stríð og veikara réttarríki í brennidepli.
„Niðurstöðurnar eru umhugsunarverðar. Pólitísk áhætta hefur færst í forgrunn. Horfur á stórfelldri styrjöld eru taldar mun mikilvægari og mun yfirvofandi en fyrir tveimur árum,“ skrifaði António Guterres, aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna, í formála skýrslunnar. „Á sama tíma eru þær stofnanir sem ætlast er til að bregðist við taldar síður færar um aðgerðir.“
Ekkert svæði er ónæmt
Breytingin er sýnileg alls staðar. Stórfelld styrjöld og landfræðileg spenna eru nú meðal tíu efstu ógna á öllum sjö svæðunum sem könnunin nær til og meðal fimm efstu á sex þeirra.
Áhætta tengd gervigreind komst einnig á topp tíu listann í Evrópu og Norður-Ameríku.
Heimsfaraldrar og líffræðilegar ógnir féllu hins vegar af topp tíu listanum alls staðar – sem er mikil viðsnúningur frá því fyrir tveimur árum, þegar þær voru enn meðal brýnustu áhættuþátta í Austur- og Suðaustur-Asíu, Rómönsku Ameríku og Karíbahafi og Afríku sunnan Sahara.