Hernaðarútgjöld. Heimsmarkmið. Ríki heims verja miklu meira fé til að stunda hernað en til að hlúa að friði sagði António Guterres aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna þegar hann kynnti skýrslu um hernaðarútjöld heimsins á síðasta ári. Útgjöldin voru hærri en nokkru sinni fyrr 2024 eða andvirði 2.7 trilljóna Bandaríkjadala.
Að mati Alþjóðlegu friðarrannsóknarstofnunarinnar í Stokkhólmi (SIPRI) jukust útgjöldin um rúmlega 9% frá fyrr ári. Þetta er mesta aukning frá lokum Kalda stríðsins og tíunda árið í röð sem útgjöldin aukast.
„Góð byrjun til að tryggja öruggari heim er að fjárfesta að minnsta kosti jafn mikið í að berjast gegn fátækt og í að stunda hernað,” sagði Guterres aðalframkvæmdastjóri þegar hann kynnti skýrsluna.
Fórnarkostnaður fyrir fólk og jörðina
Sú ógnvekjandi upphæð sem varið var í vopnatengdan kostnað á síðasta ári einu saman er 750 sinnum hærri en venjuleg fjárhagsáætlun Sameinuðu þjóðanna fyrir árið 2024. Það jafngildir einnig næstum 13 sinnum allri þróunaraðstoð að mati þróunaraðstoðarnefndar OECD 2024.
Líkur benda til að aukin hernaðarútgjöld séu á kostnað þróunaraðstoðar.
„Að beina jafnvel broti af herútgjöldum nútímans gæti brúað mikilvægt bil – að koma börnum í skóla, styrkja grunnheilbrigðisþjónustu, auka hreina orku og seiglu innviði og vernda þá sem eru viðkvæmastir,“ sagði Guterres.
Með litlum hluta af því sem fjárfest var í herjum á síðasta ári – og áratugnum á undan – gæti heimurinn fjármagnað menntun fyrir alla nemendur í lág- og lægri meðaltekjulöndum, útrýmt vannæringu barna um allan heim, fjármagnað aðlögun að loftslagsbreytingum í þróunarlöndunum og fært alþjóðasamfélagið nær því að ná Heimsmarkmiðunum um sjálfbæra þróun, að mati Sameinuðu þjóðanna.
Nokkur dæmi til að setja í samhengi
Það kostar:
- 5 TRILLJÓNIR DALA að fjármagna gæðamenntun fyrir öll börn í lág- og meðaltekjuríkjum í tólf ár.
- 387 MILLJARÐA DALA á ári að fjármagna að fullu aðlögunarþörf þróunarríkja í loftslagsmálum.
- 2.3–2.8 TRILLJÓNIR dala á tíu árum að útrýma sárafátækt í heiminum.
- 3.7 TRILLJÓNIR að sjá öllum í lág- og meðaltekjuríkjum fyrir grundvallar heilbrigðisþjónustu í tíu ár.
- 93 MILLJARÐA á ári að binda enda á hungur fyrir 2030.
Hernaðarútgjöld: Á kostnað sjálfbærrar þróunar og friðar
Þessi fordæmalausa aukning í hernaðarútgjöldum á sér stað samhliða hnignun öryggis í heiminum. Á sama tíma hægist á framförum í að ná Heimsmarkmiðum Sameinuðu þjóðanna – áætlun heimsins um réttlátari framtíð – eða afturför verður.
Í skýrslunni felst alvarleg viðvörun: ef núverandi þróun heldur áfram gætu hernaðarútgjöld í heiminum náð 4,7 til 6,6 billjónum Bandaríkjadala fyrir árið 2035. „Sönnunargögnin eru skýr: óhófleg herútgjöld tryggja ekki frið, sagði Guterres.
„Þau grafa oft undan honum – kynda undir vopnakapphlaupi, auka vantraust og beina auðlindum frá undirstöðum stöðugleika.“
Önnur forgangsröðun
Skýrsla aðalfarmkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna var gerð að ósk aðildarríkja Sameinuðu þjóðanna. Í Sáttmála framtíðarinnar frá 2024 var fjallað um erfiðar málamiðlanir sem vaxandi herútgjöld í heiminum hafa í för með sér.
Þar voru færð sterk rök fyrir því að fjárfesta í friði og framtíð fólks. Í skýrslunni eru lögð til stefnubreyting í átt að mannmiðaðri og fjölvíddarlegri nálgun á öryggi, sem forgangsraðar diplómatískum samskiptum, samvinnu, sjálfbærri þróun og afvopnun framar hernaðaruppbyggingu.
Sjá alla skýrsluna hér.