Wat betekent de VN voor België, één van haar oprichters, en wat betekent België voor de VN? In deze tijden van bezuinigingen op internationale samenwerking zetten we enkele feiten en cijfers op een rijtje om de balans op te maken van een historisch partnerschap.
België, de vijfde grootste leverancier van de Verenigde Naties
Geen algemene kennis, maar interessant om weten: België is de 5e grootste leverancier ter wereld van de Verenigde Naties, na de Verenigde Staten, Denemarken, de Verenigde Arabische Emiraten en Zwitserland. België scoort daarbij beter dan zijn buurlanden: Frankrijk staat op de 9e plaats, Nederland op de 14e en Duitsland op de 19e, volgens cijfers op het portaal van het VN-bevoorradingssysteem (2023).
Het merendeel van de aankopen die de VN in België doet is bestemd voor UNICEF, een agentschap dat meer dan 45% van alle vaccins voor kinderen wereldwijd levert en daarmee jaarlijks 3 miljoen levens redt.
In 2023 sloten niet minder dan 1621 Belgische bedrijven voor 871,3 miljoen dollar aan contracten met de Verenigde Naties (3,5% van het totale aantal bestellingen wereldwijd in datzelfde jaar). Dat bedrag is bijna vier keer groter dan de totale som die België dat jaar aan ontwikkelingshulp uitgaf.
Volgens het portaal van het VN-bevoorradingssysteem (United Nations Global Marketplace, UNGM) heeft de farmaceutische sector heeft hierbij het grootste aandeel (701,7 miljoen dollar), gevolgd door de transport- en opslagsector (30,2 miljoen dollar) en daarna de voedings- en drankenindustrie (26,9 miljoen dollar).
Bijdrage van België aan de algemene begroting van de VN
De bijdrage van België bedraagt 0,773% van het totale VN-budget, wat neerkomt op ongeveer 3,8 miljard dollar per jaar. Die uitgaven, een verplichte bijdrage voor alle lidstaten, worden betaald door de Federale Overheidsdienst Buitenlandse Zaken, Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking.
Daarnaast zijn er de vrijwillige bijdragen van België aan de gespecialiseerde agentschappen, fondsen en programma’s van de VN, die de afgelopen jaren ongeveer 100 miljoen euro” bedroegen volgens de Permanente Vertegenwoordiging van België bij de VN.
Humanitaire hulp, een pijler van de internationale samenwerking
In 2024 gaf België 231,3 miljoen dollar uit aan humanitaire hulp, waarvan 122,5 miljoen naar VN-agentschappen ging, volgens het Bureau voor de Coördinatie van Humanitaire Aangelegenheden van de Verenigde Naties (OCHA).
De belangrijkste begunstigden van die hulp waren de Organisatie van de Verenigde Naties voor hulpverlening aan Palestijnse vluchtelingen in het Nabije Oosten (UNRWA, 52,5 miljoen), het Bureau van de Hoge Commissaris van de Verenigde Naties voor Vluchtelingen (UNHCR, 25 miljoen), het Wereldvoedselprogramma (WFP, 17,3 miljoen) en de VN-Voedsel- en Landbouworganisatie (FAO, 10,9 miljoen).
Internationale samenwerking ligt Belgen nauw aan het hart
Vorig jaar schreef de Federale Overheidsdienst Buitenlandse Zaken, Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking dat België in 2023 218 miljoen euro humanitaire hulp schonk, “een absoluut record”. Net zoals in 2022 vloeide een aanzienlijk deel naar het Midden-Oosten, de Grote Meren, de Sahel en Oekraïne. “De noden in de wereld blijven erg hoog. In april 2024 berekenden de VN dat 292,4 miljoen personen nood hadden aan bijstand en humanitaire bescherming.”
Volgens de Barometer Internationale Solidariteit van 2024, gepubliceerd door 11.11.11. en het tijdschrift Knack, “wil de helft (50%) van de Belgen dat de publieke middelen voor internationale solidariteit (ontwikkelingssamenwerking) worden verhoogd” en is “ruim 54% van de Belgen (…) voorstander van een regularisatie en werkvergunning voor mensen die reeds vijf jaar zonder wettig verblijf in België zijn en die hun integratie kunnen aantonen.”
Uit de peiling bleek ook dat “65% van de Belgen stelt dat klimaatverandering voornamelijk het gevolg is van menselijke activiteiten (…), ruim 52% pleit voor steun aan het Groene Klimaatfonds dat klimaatfinanciering voorziet aan landen die het zwaarst getroffen worden” en “maar liefst 73% van de ondervraagden (…) een onmiddellijk en permanent staakt-het-vuren in Gaza steunt.”
België en de vredeshandhaving
De geschiedenis van de Belgische deelname aan VN-vredesoperaties is bijzonder, onder meer door het trauma van de dood van 10 Belgische blauwhelmen in Rwanda op 7 april 1994, de eerste dag van de genocide tegen de Tutsi’s. Vandaag werkt nog maar één Belg mee in een VN-vredesoperatie.
De Permanente Vertegenwoordiging van België bij de VN legt uit dat de “eerste interventie (…) in Kasjmir (1949) was, gevolgd door een grootscheepse missie in Korea (1950). In de daaropvolgende decennia zou België niet meer deelnemen aan dergelijke operaties totdat de missies in Somalië (UNOSOM), het voormalige Joegoslavië (UNPROFOR/UNTAES) en Rwanda (UNAMIR) werden geïnitieerd in de jaren 1990.
In Rwanda stierven tien Belgische blauwhelmen, waarna België zich tijdelijk terugtrok uit vredesoperaties. De voorbije jaren heeft het Belgische leger blauwhelmen uitgezonden naar Soedan (UNMIS), Libanon (UNIFIL), het Midden-Oosten (UNTSO), de Democratische Republiek van Congo (MONUSCO) en Mali (MINUSMA).
Daarnaast werden ze ingezet voor VN-gemandateerde coalities zoals ISAF in Afghanistan. Wanneer België deelneemt aan zulke vredeshandhavingsoperaties ligt de klemtoon op uitmuntendheid. Door de beperkte omvang van ons leger kunnen we niet overal grote troepenmachten inzetten.”
België in het VN-systeem
In 2023 werkten 780 Belgen voor de VN, verspreid over tal van entiteiten en landen (0,6% van het totaal). Daarnaast zijn 400 internationale VN-medewerkers aan het werk in België, een fractie van de 33.900 VN-medewerkers die actief zijn in Europa (of 25% van het totale VN-personeel. Europa is zo, na Afrika, het continent met de meeste VN-medewerkers).
Die internationale medewerkers werken voornamelijk in Brussel, waar ze 30 VN-entiteiten vertegenwoordigen die samenwerken met de Belgische overheid en de EU-instellingen.
In België zijn ook 16 sites erkend als UNESCO Werelderfgoed, waaronder het middeleeuwse stadscentrum van Gent, het Justitiepaleis in Brussel en de universiteitsgebouwen in Leuven. Het prachtige Zoniënwoud is het enige ‘natuurlijke’ Werelderfgoed van België. Daar ligt sinds oktober 2024 een unieke VN-wandelroute.
Het lokale werk van VN-agentschappen in Brussel
Veel van de VN-agentschappen die in Brussel actief zijn, dragen ook bij aan zaken van nationaal belang. Zo heeft IOM een gedetailleerd rapport gepubliceerd over de geldovermakingen van migranten in België, die jaarlijks meer dan 7 miljard euro bedragen.
De UNHCR heeft efficiënt samengewerkt met de Belgische autoriteiten om 66.332 vluchtelingen en 695 in 2023 geregistreerde asielzoekers op te vangen, die aankwamen na het begin van de Russische invasie van Oekraïne in 2022.
Het VN-Milieuprogramme is ook betrokken bij een aantal Belgische initiatieven, zoals Wereldmilieudag, of het beroemde Manneken Pis krijgt een oranje outfit voor de campagne ‘Orange the World’ van UN Women, als symbool van de strijd tegen geweld tegen vrouwen.
“Weetjes” over België en de VN
Als de permanente Vertegenwoordiger van België bij de Verenigde Naties staat ambassadeur Sophie De Smedt sinds januari 2025 aan het hoofd van een team van 17 mensen. Op de website van de Belgische Vertegenwoordiging bij de VN staan enkele “weetjes” over bekende Belgische personen die banden hebben met de Verenigde Naties, zoals:
“Voormalig Belgisch premier Paul-Henri Spaak was de eerste voorzitter van de Algemene Vergadering, in 1946.
De Belgische architect Gaston Brunfaut maakte deel uit van het architectenteam dat het VN-hoofdkwartier in NY ontwierp (samen met anderen zoals Le Corbusier & Oskar Niemeyer).
Koningin Mathilde van België is een officiële pleitbezorgster voor de Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen (SDG’s), benoemd door de Secretaris-Generaal van de VN.
De Smurfen (ja, ze zijn Belgisch!) zijn net zo toegewijd aan de SDG’s, aangezien de blauwe stripfiguren vaak worden gebruikt om deze wereldwijde doelen uit te leggen aan mensen over de hele wereld, inclusief kinderen.”
NUTTIGE LINKS