De gevolgen van de klimaatverandering waren in 2024 over de hele wereld bijzonder voelbaar, en dat na het recordjaar in 2023. België blijft niet gespaard van de wereldwijde opwarming: 2024 was het warmste en natste jaar sinds het begin van de meteorologische waarnemingen in 1853.
Volgens het Koninklijk Meteorologisch Instituut (KMI) werd er in Ukkel tussen 1 januari en 19 december 1 146,2 mm neerslag (of 1,14 meter) geregistreerd, een absoluut record. Het aantal regendagen (203) was niet hoger dan in voorgaande jaren, maar de neerslag was wel veel intenser.
Daarnaast werd december 2024 gekenmerkt door uitzonderlijk zacht weer en een extreem lage hoeveelheid zonneschijn in Brussel, met slechts 17 uur zon tegenover een gemiddelde van 48,5 uur, volgens het KMI.
Het Europese observatorium Copernicus en de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO) bevestigden op 10 januari dat 2024 het warmste jaar ooit gemeten is, met een wereldwijde opwarming van meer dan 1,5 graden sinds het begin van het industriële tijdperk.
De Belgische klimaatwetenschapper Jean-Pascal van Ypersele, professor aan UCLouvain en ULiège, oprichter van het Waals platform voor het de Intergouvernementele Werkgroep inzake klimaatverandering (IPCC) en voormalig vicevoorzitter van het IPCC, beantwoordt de vragen van UNRIC.
Hebben de klimaatveranderingen zich volgens u in 2024 sterker laten voelen in België in vergelijking met de voorbije jaren? Is dat uitzonderlijk, aangezien Copernicus en de VN aangeven dat Europa het snelst opwarmende continent is?
In 2024 werd België geconfronteerd met uitgesproken klimaatveranderingen: een totale neerslaghoeveelheid die 40% hoger lag dan normaal, een record aan vochtigheid, heel overvloedige bewolking en periodes van intense neerslag…
Sommige van die fenomenen passen binnen een trend die de voorbije jaren werd waargenomen, maar hun intensiteit en frequentie maken de klimaatnoodtoestand alleen maar duidelijker. Europa warmt het snelst op van alle continenten, die ontwikkeling is niet uitzonderlijk zijn maar ze herinnert ons eraan dat ook België kwetsbaar is voor de klimaatverandering.
Op welke stad in Zuid-Europa zal het klimaat van Brussel in 2050 lijken?
Tegen 2050 zou het klimaat van Brussel kunnen lijken op dat van Lyon of Bordeaux vandaag, met warmere, drogere zomers en zachte winters. Die vergelijking illustreert de lokale gevolgen van de opwarming van de aarde. Maar ze houdt geen rekening met de meer complexe systemische gevolgen, zoals frequentere hittegolven en het risico op overstromingen door intense regenval.
Klopt het dat de gemiddelde temperatuurstijging in België ten opzichte van het pre-industriële tijdperk (1850-1900) bijna 2,5°C bedraagt, 1 graad meer dan het wereldwijde gemiddelde?
Ik weet in elk geval dat in België de gemiddelde temperatuurstijging ten opzichte van het pre-industriële tijdperk voor de periode 1991-2020 ongeveer 2,1°C bedraagt, terwijl het wereldwijde gemiddelde voor 2024 ongeveer 1,5°C bedraagt.
De Belgische situatie komt voort uit het feit dat we op een continent liggen (alle continenten warmen sneller op dan de oceaan, die een grote thermische traagheid heeft) en doordat we dicht bij de Atlantische Oceaan liggen, wat extreem lage wintertemperaturen minder waarschijnlijk maakt.
In maart 2021 vond in België een spraakmakend klimaatproces plaats. Wat blijft u bij?
Het klimaatproces in België, aangespannen door vzw Klimaatzaak, bracht de tekortkomingen in het Belgische klimaatbeleid aan het licht. De rechtbank erkende de verplichting van de staat om het klimaat te beschermen, maar de juridische impact blijft tot op heden beperkt.
Toch heeft die rechtszaak geholpen om het publieke bewustzijn te vergroten en heeft het extra druk gezet op beleidsmakers.
Welke maatregel is een topprioriteit is volgens u?
De topprioriteit is om cruciale sectoren zoals energie, transport en gebouwen snel snel koolstofvrij te maken; en tegelijkertijd de aanpassing aan de nu al onvermijdelijke klimaatgevolgen versterken.
Dat vereist een coherenter beleid tussen de federale instanties, grootschalige investeringen in energie-efficiëntie, de bevordering van energiebesparing en hernieuwbare energie. Daarnaast is het essentieel om burgersbewust te maken van het belang van een klimaat- en milieutransitie die past binnen de VN-Agenda 2030 en de Duurzame Ontwikkelingsdoelen (SDG’s).
NUTTIGE LINKS
Europa warmt sneller op dan rest van wereld (IPCC)
Oceaan beïnvloedt het weer, maar zelf slachtoffer van klimaatverandering