Alþjóðlegur dagur engrar sóunar. Göngumál.
Allt byrjaði með einum bolla og einfaldri ákvörðun: Í Árósum er manni borgað fyrir að skila kaffimálinu sínu. Rannsóknir sýna að ílát undir heita eða kalda drykki eru að meðaltali notuð í fimmtán mínútur áður en þeim er hent í ruslið. Aðeins tvö prósent íláta eru endurunnin í heiminum. 30.mars er Alþjóðlegur dagur engrar sóunar.
Þriggja ára verkefni hófst í Árósum í janúar 2024, sem með miðar að því að draga úr notkun einnota kaffimála eða svokallaðra göngumála. Kerfið er einfalt. Þegar kaffi er selt til að taka með, býður kaffihúsið upp á endurnýtanleg og fjölnota göngumál. Að lokinni kaffidrykkjunni er málinu skilað í til þess gerða kassa, sem komið er upp víða um bæinn. Sérstakt kort er skannað og skilagjald, að andvirði á að giska hundrað króna íslenskra er endurgreitt.
88% málanna er skilað með þessum hætti. En hvers vegna hefur þetta skilað svo miklum árangri?
„Við höfum öll átt fjölnota kaffimál einhvern tíma á æfinni og það er auðvelt að tileinka sér þetta,“ segir Simon Smedegaard Rossau, sem stýrir hringrásardeild Árósabæjar í viðtali við vefsíðu UNRIC.
Rétti tíminn
Þetta tilraunaverkefni er út af fyrir sig ekki nýnæmi í heiminum, því margar borgir hafa gert slíkar tilraunir. Munurinn er sá að í þetta sinn virkar það. Endurnotkunarhlutfallið er 88% og hingað til hefur 900 þúsund málum verið skilað.
„Tímasetningin er rétt. Þetta er eitthvað sem allir vilja. Enginn vill menga jörðina með örplasti,“ segir Simon Smedegaard Rossau.
Að baki þessu verkefni er sú staðreynd að rannsóknir sýn að 48% af öllum úrgangi sem verður til í Árósum á rætur að rekja til drykkja- og matarumbúða. Vatnaskil urðu þegar eingöngu voru notuð endurnotanleg mál á Aarhus Festuge hátíðinni. 100 þúsund stykkjum var skilað og fylltu 1200 ruslagáma. Árangurinn vakti verðskuldaða athygli
„Við sendum út fréttatilkyningu sem var birt víða, en aðallega fiskisagan af sjálfu sér. Ég hef veitt Forbes, AP og Washington Post viðtöl um málið, svo eitthvað sé nefnt,“ segir Smedegaard Rossau.
Mismunandi stærðir
Málin eru úr endurnýtanlegu pólýprópýlen (PP). Þau eru í mismunandi stærðum eftir því hvort eigi að nota þau undir heita, eða kalda drykki. Hvert og eitt hefur sinn kóda, sem tryggir að aðeins er hægt að skila einu sinni og ekki hægt að svindla á kerfinu. Þegar þeim hefur verið skilað eru þau þvegin og notuð á ný.
Fyrsta málinu var skilað inn í kerfið 17.janúar 2024. Markmiðið er að útvíkka kerfið og nota fyrir annars konar umbúðir í framtíðinni.
Bærinn tók höndum saman við 45 kaffihúsi, sem féllust á að bjóða upp á fjölnota göngumál við hlið venjulegra, einnota mála. Þessa stundina er hægt að skila málum á tuttugu og tveimur stöðvum hér og þar í Árósum. Nota má QR kóda á málinu til að finna næstu stöð.
Plastskálar og pizzakassar næst?
Norska fyrirtækið TOMRA hannaði kerfið og stendur að baki verkefninu ásamt Árósabæ. Hugmyndir eru á kreiki um að næst verði lagt til atlögu við plastskálar og pizzakassa.
„Við bíðum nú eftir lagalegum stuðningi við kerfisbundna endurnýtingu. Ef við fáum grænt ljós að ofan viljum við fikra okkur tiil annara borga og leita á ný mið í umhverfismálum,“ segir Simon Smedegaard Rossau
Allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna samþykkti 14.desember 2022 að halda skyldi Alþjóðlegan dag engrar sóunar 30.mars ár hvert.
Í dag verða til 400 milljón tonn af plast-úrgangi á ári að mati UNEP, Umhverfisstofnunar Sameinuðu þjóðanna. Í upphafi aldarinnar jókst plastúrgangur meira á einum áratug en undanfarin 40 ár.
Alþjóðlegur dagur engrar sóunar: sjá nánar hér.