Bandaríkin. Grænland. Mannréttindasérfræðingar Sameinuðu þjóðanna hafa lýst þungum áhyggjum af yfirlýsingum Bandaríkjaforseta um Grænland. Ekki síst af hugmyndum um að Bandaríkjamenn taki yfir stjórn svæðisins og valdi kunni að vera beitt í því augnamiði.
„Fullyrðingar um að landsvæði kunni að vera tekið, stjórnað, eða „slegin eign á“ af öðru ríki til að efla þjóðaröryggi eða vegna efnahagslegra hagsmuna, minna á nýlendukúgun sem alþjóðasamfélagið hefur fyrir löngu hafnað,” segir í yfirlýsingu sérfræðinganna.
„Slík orðræða vekur upp djúpstæðar áhyggjur af viðhaldi lýðræðislegs og réttláts alþjóðakerfis – sem byggir á virðingu fyrir mannlegri reisn og grundvallarréttindum í samræmi við sáttmála Sameinuðu þjóðanna.“
Bann við valdbeitingu
Mannréttindasérfræðingar Sameinuðu þjóðanna benda á að í mörgum yfirlýsingum hafi Bandaríkjaforseti dregið í efa fullveldi danska konungsveldisins yfir eynni. Hann hafi talað um að það sé „algjör nauðsyn“ fyrir Bandaríkin að „eignast og stjórna” Grænlandi af þjóðaröryggisástæðum. Enn megi nefna að utanríkisráðherrann hafi tilkynnt þinginu að ríkisstjórn landsins hyggist “kaupa” Grænland.
„Hvers kyns hótanir um valdbeitingu til að breyta pólitískri stöðu Grænlands eða ógna fullveldi annars ríkis er bönnuð með skýrum hætti í 2.(4) grein sáttmála Sameinuðu þjóðanna,“ segja sérfræðingarnir. „Þessar yfirlýsingar brjóta í bága við alþjóðleg mannréttindalög og réttinn til sjálfsákvörðunar.“
Sérfræðingarnir vara við árásargirni Bandaríkjanna sem beitt hafi hervaldi gegn fullvalda ríkjum, stundað aftökur án dóms og laga, vopnvætt tolla og stundað ýmiss konar þvinganir á diplómatískum vettvangi.
„Ef þetta viðgengst verður lögleysa í alþjóðasamskiptum hversdagsleg. Hætta er á að grafið sé undan alþjóðareglu með óafturkræfanlegum hætti.“
Grænlendingar hafa rétt til sjálfsákvörðunar
„Grænlendingar hafa, sem sérstök þjóð…rétt til að ákveða með frjálsum hætti pólitíska stöðu sína. Einnig að ákveða efnahagslega-, félagslega,- og menningarlega þróun sína án ytri þvingana eða afskipta. Þeim ber að njóta þess óskoraða fullveldis yfir náttúruauðlindum sínum, sem þessu fylgir,“ segja Mannréttindasérfræðingar Sameinuðu þjóðanna.
„Hvers kyns breytingar á stjórnskipulegri stöðu verða að byggja á vilja Grænlendinga sem þeir tjá með frjálsum hætti, en ekki vegna ytri þrýstings eða hótana.“
„Bandarkjunum ber undanbragðalaust að staðfesta skuldbindingar sínar samkvæmt stofnsáttmála Sameinuðu þjóðanna, sérstaklega 2.grein (3) þess efnis að leysa beri alþjóðlegar deilur með friðsamlegum hætti. Jafnframt að láta af yfirlýsingum, sem skilja má sem hótanir um valdbeitingu. Þeim ber bæði í orði og æði að virða fullveldi ríkja og sjálfsákvörðunarrétt þjóða,“ segir í yfirlýsingu sérfræðinganna.
Þeir segja jafnframt að hvers kyns eflingu herstyrks Bandaríkjanna á Grænlandi, í samræmi við samning Bandaríkjanna og Danmerkur frá 1951, beri einungis að ákveða með fullu samþykki Grænlands.
Sérfræðingarnir hafa verið í sambandi við ríkisstjórn Bandaríkjanna vegna þessa máls.
Sérfræðingarnir eru:
- George Katrougalos óháður sérfræðingur um eflingu lýðræðislegrar og jafnrar alþjóðlegrar reglu ,
- Albert K. Barume sérstakur erindreki um réttindi frumbyggja þjóða,
- Nicolas Levrat sérstakur erindreki um málefni minnihlutahópa,
- Surya Deva sérstakur erindreki um rétt til þróunar,
- Cecilia M. Bailliet, óháður sérfræðingur um mannréttindi og alþjóðlega samstöðu,
- Reem Alsalem sérstakur erindreki um ofbeldi gegn konum og stúlkum,
- Ben Saul sérstakur erindreki um eflingu og vernd mannréttinda og grundvallarfrelsi í baráttu gegn hryðjuverkum.
Sérstakir erindrekar, óháðir sérfræðingar og vinnuhópar eru hluti af sérstakri málsmeðferð (Special Procedures) á vegum Mannréttindaráðs Sameinuðu þjóðanna. Þeir og eru Þeir eru ólaunaðir og starfa sjálfstætt, en eru kosnir af ráðinu.
Sjá nánar um Grænland hér.