Loftslagsbreytingar. Á meðan eyríkið Túvalú í Kyrrahafi berst við hækkandi sjávarstöðu sem ógnar því að stórir hlutar eyjunnar verði alveg á kafi í vatni fyrir lok þessarar aldar, leggja íbúar þess sig fram um að tryggja framtíð sína um leið og þeir búa sig undir verstu áhrif loftslagsbreytinga.
Árið 2025 sóttu meira en 90% Túvalúbúa um vegabréfsáritunarkerfi til að fá dvalarleyfi eða ríkisborgararétt í Ástralíu. Rétt áður, árið 2022, stofnuðu stjórnvöld í Túvalú fyrstu „stafrænu þjóðina“ í sýndarveruleika til að varðveita ríkisfang sitt og menningu ef landsvæði þess hverfur.
Í þessum litlu, einangruðu og fámennu eyjasamfélögum eru fáar auðlindir tiltækar til að berjast gegn þeirri tilvistarógn sem hækkandi sjávarstaða hefur í för með sér. Ein og sér geta þau lítið gert. Íbúarnir eru oft aðeins nokkur þúsund.
„Oft segir fólk: ‚Þið eruð bara að tala um þúsund manns, þið eruð að tala um sex þúsund manns‘. En fyrir okkur eru þessar sex þúsundir í fremstu víglínu loftslagskreppunnar og við skuldum þeim allt til að vernda lífsviðurværi þeirra og raska ekki daglegu lífi þeirra,“ sagði Tuya Altangerel, háttsettur embættismaður hjá Þróunarstofnun Sameinuðu þjóðanna (UNDP) í Kyrrahafi, í samtali við UN News.
Ríkisstjórnin, með stuðningi frá UNDP, er að efla viðleitni til að bjarga Túvalú með því að vernda fjölmennustu eyjar landsins.
Litlar hækkanir, hrikalegar afleiðingar
Hækkun sjávarborðs er aðallega knúin áfram af hlýnun jarðar sem veldur því að vatn þenst út þegar það hlýnar og flýtir fyrir bráðnun jökla og íss á landi. Fáir staðir upplifa þetta jafn hratt og Kyrrahafið þar sem þættir eins og hafstraumar og vindar ásamt hlýnun jarðar skapa „uppsöfnunaráhrif“ á sumum viðkvæmustu láglendu eyjunum.
Í sjálfstæða eyríkinu Túvalú hefur sjávarborð hækkað um 21 sentímetra á 30 árum, næstum tvöfalt meira en meðaltal á heimsvísu. Miðað við núverandi hraða benda sumar spár til þess að 95% landsins gætu verið undir vatni árið 2100.
Af hverju stórstreymi er raunveruleg hætta
Mesta daglega áskorunin fyrir eyjasamfélög er aukinn styrkur stórstreymis.
„Eyjarnar okkar eru að sökkva,“ sagði frú Altangerel.
Þar sem landið er að meðaltali innan við tvo metra yfir sjávarmáli, virka hefðbundnar aðferðir við strandvarnir – hvort sem það er að byggja sjóvarnargarða eða náttúrulegar aðferðir eins og að gróðursetja mangroveskóga – „ekki lengur“ til að stjórna þessum flóðum, sagði hún.
„Ef við gróðursetjum fenjavið (mangrove), verða þeir einfaldlega gleyptir af sjónum… Stórstreymið mun bara skola yfir fenjaviðinn, eða það getur skolað yfir sjóvarnargarðana,“ sagði hún.
Flutningar, lausn?
Á meðan aðlögunarverkefni eru í gangi er brottflutningur einnig valkostur. Árið 2023 settu stjórnvöld Túvalú og Ástralíu af stað Falepili-sáttmálann, sem leyfir 280 Túvalúbúum að flytja til Ástralíu á hverju ári til að fá dvalarleyfi eða ríkisborgararétt.
Á síðasta ári sóttu 90 prósent íbúa landsins um í fyrstu umferð vegabréfsáritunarlottósins. Í þessu samhengi eru áhyggjur af afleiðingum fyrir menningu og arfleifð Kyrrahafsþjóða, sérstaklega þeirra sem treysta á hefðbundið lífsviðurværi, ef íbúar flytja burt í stórum stíl.
Með hækkandi sjávarstöðu er mögulegt að sum eyríki gætu bókstaflega horfið.
„Þetta snýst ekki bara um að strandsvæði hverfi, þetta snýst líka um þjóðerniskennd fólks og framtíðartilveru þessara landa sem er í stórhættu,“ sagði Altangerel.
Samkvæmt úrskurði Alþjóðadómstólsins árið 2025 leiðir tap á landsvæði vegna hækkunar sjávarborðs ekki sjálfkrafa til taps á ríkisfangi eða fullveldi. Það gerir Túvalú kleift að vera áfram þjóðríki með réttindi yfir auðlindum sínum í hafinu og sæti hjá Sameinuðu þjóðunum, jafnvel þótt eyjar þess séu á kafi.
Í Túvalú hóf UNDP – í samvinnu við ríkisstjórnina og Græna loftslagssjóðinn – nýstárlega aðlögunaráætlun árið 2017 sem byggir á nákvæmri skynjarakortlagningu til að skapa yfir sjö hektara af nýju landi sem er hannað til að haldast yfir spáðri sjávarstöðu fram yfir 2100.
Að bjarga Kyrrahafinu
Önnur leið sem ríkisstjórnin og UNDP styðja Túvalúbúa til að vera um kyrrt er með því að bjóða upp á tryggingakerfi þegar flóð verða vegna stórstreymis, og fyrstu 400 heimilin í Funafuti munu fá sjálfvirkar greiðslur allt að 1.500 dollara fyrir hvern stórstreymisatburð.
Fyrir Túvalú, Kiribati og Marshalleyjar – þrjú af fjórum lægst liggjandi löndum heims – gætu aðgerðirnar í Túvalú boðið upp á fyrirmynd fyrir framtíðaraðlögun þeirra og afkomu.
„Ef okkur tekst að vernda Túvalú sem þjóð… erum við að leggja allt þetta ótrúlega starf til grundvallar til að hægt sé að stækka það og endurtaka um allt Kyrrahaf, en einnig í öðrum smáum þróunareyríkjum,“ sagði Altangerel.
Þegar Antonio Guterres, aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna, heimsótti Kyrrahafseyjarnar, sem teygja sig þúsundir kílómetra í sundur í stærsta hafi heims fyrir sjö árum, sagði hann: „Ef við björgum Kyrrahafinu, björgum við heiminum.“.“
Þegar heimurinn heldur upp á dag jarðar 22. apríl snýst baráttan í Túvalú ekki aðeins um aðlögun, heldur um að lifa af og spurninguna um hvort þjóð geti haldið í land sitt, sjálfsmynd og framtíð þegar sjórinn rís.