Eina stelpan á staðnum – Alþjóðlegur dagur stúlkna í upplýsingatækni

Alþjóðlegur dagur stúlkna í upplýsingatækni

Nýleg útskriftarmynd Elísu Bjargar Tryggvadóttir segir sína sögu: tvær nýútskrifaðar konur í hugbúnaðarverkfræði í stórum karlahópi. Mynd sem segir meira en mörg orð um konur hvort heldur sem er í námi eða störfum í upplýsingatækni. Nú þegar gervigreind er á góðri leið með að umbylta heiminum, eru konur aðeins fjórðungur starfsfólks í upplýsingatækni á Íslandi.

Þetta er síður en svo séríslenskt fyrirbæri enda er þema Alþjóðlegs dags stúlkna í upplýsingatækni 24.apríl helgað því sem kallað er stafræn umbylting í allra þágu og er þá ekki síst vísað til gervigreindar.

Elisa Björg Tryggvadóttir, B.S. í hugbúnaðarverkfræði og vefsíðuhönnuður, og Sigríður Birna Matthíasdóttir, tölvunarfræðingur og hönnuður, eru í hópi ungra kvenna, sem hafa skellt skolleyrum við staðalímyndum og haslað sér völl í upplýsingatækni. Í viðtölum við UNRIC kannast þær báðar við að hafa verið heldur einmana konur í stórum karlahópi í námi sínu við Háskóla Íslands og síðar á vinnumarkaði.

Gaurastemningin

Óneitanlega er staðalímyndin af þeim sem helga sig upplýsingatækni, sú að þar séu á ferðinni strákar, sem fari í þessi fög eftir að hafa læst sig inni strákaherbergum öll unglingsárin.

„Þetta er allt satt, ég var eiginlega alltaf eina stelpan,” segir Elísa, en hún var að vísu í námi á COVID tíma þegar minna reyndi á samveru og „hin stelpan” bjó á Akureyri.

Hugbúnaðarverkfræði er enn meira karlafag en tölvunarfræði. Sagt er að þaðan útskrifist þeir sem verða yfirmenn tölvufræðinga. „Allavega er litið á það sem meiri áskorun. Meiri áhersla er lögð á stærðfræði og eðlisfræði”, segir Elísa sem lét það ekki fæla sig frá faginu.

„Mér fannst þetta ekki óvinsamlegt umhverfi. En ég skil vel að konum þyki gaurastemningin fráhrindandi. Það var þó sjaldnast komið fram við mig eins og ég væri öðruvísi eða eitthvað minna virði.”

Úr myndlist og hönnun í tölvunarfræði

Seint verður sagt að Sigriður Birna Matthíasdóttir hafi farið beinustu leiðin í tölvunarfræði. Eftir stúdent var hún í myndlistarskóla, lærði til þjóns og fatahönnun í París og lauk svo meistaraprófi í hönnun við Listaháskólann áður en hún skráði sig í tölvunarfræði þegar hún missti vinnuna í COVID og lauk náminu.

Hún tekur undir að þetta sé karlaheimur. „Ég vildi að ég gæti sagt að væri ekkert mál að vera kona í þessu fagi, en það er það ekki,” segir Sigríður Birna. „Maður leit í kringum sig í skólanum og sá kannski þrjár stelpur og þrjátíu gaura í tímum. Hlutfallið var sennilega 25% en það var erfiðara að sjá konurnar, því þær létu minna fara fyrir sér.”

Hver fóðrar vélarnar

Þróun gervigreindar snýst að verulegu leyti um að fóðra vélarnar á hráefni. Og af þeim sökum hafa margir áhyggjur af kynjahalla í hópi þeirra, sem velja efnið.

Elisa bendir á að þetta vandamál sé til nú þegar óháð sjálfri gervigreindinni og svo hversdagslegt þegar hugbúnaður sé notaður að maður leiði oft ekki hugann að því.

„Maður sér að það er ótrúlega oft verið að búa til gervigreyndarlausnir út frá sjónarhorni karlmanna eingöngu eða lagaðar að þeirra kröfum. Gervigreindin endurspeglar gögnin sem hún hefur verið þjálfuð á og það er sami kynjahalli á þeim og á öllu efninu sem við neytum. Þau endurpegla hugmyndir karla um heiminn vegna þess að það eru þeir sem búa þetta til. Ef það gleymist að gera ráð fyrir konum eða kynsegin þá er hins vegar auðvelt að finna fyrir útskúfun. Því skiptir fjölbreytni þess hóps sem vinnur við þetta miklu máli.”

Forréttindablinda karla

Sigríður tekur undir hvað þróun gervigreindar varðar að kynjahalli og misrétti séu ekkert nýtt.

„Ég held að konur séu vanar því að búa í karlaheimi; maður er alinn upp við þetta og veit að ekki er hugsað útfrá mínum líkama eða reynsluheimi. Maður gengur út frá því sem kona. Það versta við það er að karlar hafa ekki neina hugmynd um það, þeir eru bara í öðrum heimi og eru ekki að taka eftir þessu.”

Elísa Björg starfar við kennslu og sjálfstætt í vefsíðugerð en Sigríður, sem forritari á venjulegum vinnustað. Á Íslandi eru aðeins 25% starfsfólks í upplýsingatækni konur. Hún segir að kynjahallinn á vinnustöðum sé jafnvel „verri” en í háskólanum.

Sigríður leggur áherslu á að þetta snúist ekki um að karlkyns vinnufélagar í þessu fagi séu „ekki góðir karlar.”

„Þeir eru bara ekki að fatta sín forréttindi og sjá ekki þessar ósýnilegu hindranir sem konur þurfa að búa við og sama gildir um minnihlutahópa.”

Hún dregur ekki dul á að hún kysi að hafa fleiri kynsystur á vinnustað.

„Það getur verið erfitt að vera á vinnustað, þar sem ég er bara með körlum. Þeir eru fínir, það er ekki málið, en þeir eru öðruvísi og það er gott að hafa líka aðrar konur.”

Efla þarf sjálfstraust stúlkna

Eitt af því sem leiðir til þess að færri konur starfa í upplýsingageiranum, er hluti af stærra máli sem er lágt hlutfall kvenna í raungreinum, einkum skokölluðum STEM-greinum (vísindi, tækni, verkfræði, stærðfræði).

Elísa Björg sem auk náms síns hefur reynslu af kennslu, segir að efla þurfi sjálfstraust stúlkna í stærðfræðinámi.

„Í grunninn var ég ekki undrabarn í stærðfræði,“ segir Elísa. „Ég var ekki búin að gera ráð fyrir því að eg myndi vera góð í þessu. En svo fékk ég mikinn áhuga og þá áttaði ég mig á því að ég gæti tekist á við þetta. Stór hluti af árangri í þessari grein eða öllu yfirhöfuð, er að hafa trú á sér og takast á við áskoranir. Það kemur manni á óvart að komast að því að maður hafi styrkleika á einhverju sviði sem maður hafði ekki leitt hugann að.“

Í ljósi eigin reynslu sem nemanda er hún mjög meðvituð um gildi sjálfstrausts í kennslu.

„Mér finnst stelpur frekar lenda í erfðileikum, sem stafa af því að þær ákveða að þær séu lélegar í einhverju, til dæmis tækni. Þá fyllast þær kvíða og slíkt vindur upp á sig. Ég legg mitt af mörkum til að leysa þennan hnút. Strákarnir hafa oft meira sjálfstraust, vaða meira áfram og prófa sig áfram þangað til þeir finna lausn.“

Sjá nánar um þetta hér.