Einhverfa. Allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna útnefndi 2. apríl sem alþjóðlegan dag einhverfu árið 2007. Í gegnum árin hafa orðið verulegar framfarir, að miklu leyti fyrir tilstilli baráttufólks úr röðum einhverfra sem hefur unnið sleitulaust að því að koma lifaðri reynslu einhverfra einstaklinga á framfæri í alþjóðlegri umræðu.
Alþjóðlegur dagur einhverfu 2026
Alþjóðlegur dagur einhverfu árið 2026 er haldinn undir yfirskriftinni „Einhverfa og mannkyn – hvert líf er verðmætt“ og leggur áherslu á og staðfestir virðingu og gildi alls einhverfs fólks sem hluta af sameiginlegri framtíð mannkyns. Á tímum þegar rangfærslur og afturhaldssöm orðræða um líf einhverfs fólks skjóta aftur upp kollinum er brýnt að hverfa frá takmarkandi frásögnum og viðurkenna meðfædda reisn, jöfn réttindi og skilyrðislaust gildi hvers einhverfs einstaklings.
„Samningur um réttindi fatlaðs fólks kveður skýrt á um að við öll, óháð taugafjölbreytileika eða öðrum mismun, séum meðlimir mannkynsfjölskyldunnar og eigum rétt á að njóta allra mannréttinda,“ segir António Guterres, aðalframkvæmdastjóri, í ávarpi í tilefni alþjóðlegs dags einhverfu.
Fjölbreyttur hópur raskana
Einhverfuróf (ASD) er fjölbreyttur hópur raskana. Þær einkennast af einhverjum erfiðleikum með félagsleg samskipti og tjáskipti. Önnur einkenni eru óhefðbundin mynstur í athöfnum og hegðun, svo sem erfiðleikar við að skipta úr einni athöfn í aðra, áhersla á smáatriði og óvenjuleg viðbrögð við skynáreitum.
Hæfni og þarfir einhverfs fólks eru mismunandi og geta þróast með tímanum. Á meðan sumt einhverft fólk getur lifað sjálfstæðu lífi, býr annað við alvarlega fötlun og þarfnast ævilangrar umönnunar og stuðnings. Einhverfa hefur oft áhrif á menntun og atvinnumöguleika. Auk þess getur álagið á fjölskyldur sem veita umönnun og stuðning verið verulegt. Viðhorf samfélagsins og umfang stuðnings frá sveitarfélögum og landsyfirvöldum eru mikilvægir þættir sem ákvarða lífsgæði einhverfs fólks.
1 af 127
Einkenni einhverfu geta komið fram í frumbernsku en einhverfa er oft ekki greind fyrr en mun seinna. Einhverft fólk er oft með samhliða sjúkdóma, þar á meðal flogaveiki, þunglyndi, kvíða og athyglisbrest með ofvirkni. Vitsmunaleg færni meðal einhverfs fólks er mjög breytileg, allt frá verulegri skerðingu til yfirburðahæfileika.
Áætlað er að á heimsvísu árið 2021 hafi um það bil 1 af hverjum 127 einstaklingum verið með einhverfu. Þetta mat er meðaltal og tilkynnt algengi er mjög breytilegt milli rannsókna. Sumar vel framkvæmdar rannsóknir hafa þó sýnt fram á tölur sem eru umtalsvert hærri. Algengi einhverfu í mörgum lág- og meðaltekjulöndum er óþekkt.
Fimm lykilatriði:
– Einhverfa – einnig nefnd einhverfuróf – er fjölbreyttur hópur raskana sem tengjast þroska heilans.
– Árið 2021 var um það bil 1 af hverjum 127 einstaklingum með einhverfu.
– Einkenni geta komið fram í frumbernsku en einhverfa er oft ekki greind fyrr en mun seinna.
– Hæfni og þarfir einhverfs fólks eru mismunandi og geta þróast með tímanum. Á meðan sumt einhverft fólk getur lifað sjálfstæðu lífi, býr annað við alvarlega fötlun og þarfnast ævilangrar umönnunar og stuðnings.
– Gagnreynd sálfélagsleg íhlutun getur bætt tjáskipti og félagsfærni og haft jákvæð áhrif á líðan og lífsgæði bæði einhverfs fólks og umönnunaraðila þeirra.
Sjá einnig hér.