Alþjóðlegur dagur engrar mismununar
Rétti hvers og eins til að lifa fullu og auðugu lífi við reisn er fagnað á Alþjóðlegum degi engrar mismununar 1.mars. Þema dagsins er „við stöndum saman”.
Alþjóðlegur dagur engrar mismununar er haldinn á vegum UNAIDS, Alþjóðlegu alnæmisstofnuninni. Að mati hennar eru samfélög þungamiðjan í varanlegu andsvari við HIV og heilsugæslustarfi.
„Eina leiðin til að binda enda á alnæmi er að vinna með einstökum samfélögum,“ segir Christine Stegling varaforstjóri UNAIDS. „Innan samfélaga er skapað traust og þau ná til einstaklinga sem hefðbundið heilbrigðiskerfi nær trauðla til. Þar er átt við fólk á jaðrinum og fólk sem sætir smánum og mismunun. Til þess að binda endi á alnæmi fyrir 2030 þarf varanlega fjárfestingu og stuðning til átaks undir forystu einstakra samfélaga.“
Heilsugæsla og stuðningur við skjólstæðinga eiga oft undir högg að sækja vegna smánunar, mismununar, glæpavæðingar, niðurskurðar og pólitískrar afturfarar, þrátt fyrir að hlutverk þeirra sé að tryggja að heilbrigðiskerfið nái til allra þeir sem þurfa á því að halda, þar á meðal þeirra sem höllustum standa fæti.
Ofan á þetta bætist sú kreppa sem varð til við breytingar á fjárveitingum Bandaríkjastjórnar. Þær hafa valdið kvíða og sársauka fyrir mörg samfélags samtök. Framtíð HIV andsvara sem byggja á samfélagslegri forystu; bjarga mannslífum, sinna umönnun, meðferð og stuðningi er í hættu þrátt fyrir augljósan jákvæðan árangur.
HIV smán á Norðurlöndum
Norðurlöndin búa yfir einhverjum öflugustu heilbrigðiskerfum í heimi. Engu að síður má fólk sem lifir með HIV þola smánun. Sem dæmi má nefna telja 36% þeirra Finna sem lifa með HIV sig skammast sín fyrir greininguna og 68% fara dult með hana af ótta við mismunun.
Sænsk rannsókn sem náði til eitt þúsund manns sem lifa með HIV leiddi í ljós að 78% óttuðust að skýra frá HIV stöðu sinni. Þriðjungur hafði upplifað innri smán, þar á meðal sekt og skömm.
HIV-tengd smán snýst ekki aðeins um tilfinningar heldur hefur hún beinar afleiðingar. Í Finnlandi forðast 18% fólks með HIV kynmök, en 11% forðast eða fresta að leita sér aðstoðar heilbrigðiskerfisins þótt það sé ókeypis. Þetta getur valdið frekari útbreiðslu HIV.
Í Noregi sýndi rannsókn fram á að 31% fólks sem býr við HIV var undir umtalsverðu andlegu álagi og 15% glíma við alvarlegt þunglyndi. Þetta er mun hærra hlutfall en almennt gerist í landinu.
Styðja ber þjónustu undir samfélagslegri forystu
Slíkt er þýðingarmikið í viðbrögðum við alnæmi. Samt sem áður nýtur þessi viðleitni lítillar viðurkenningar, ónógra fjárveitinga og sætir allt of oft árásum. Niðurbæling borgaralegs samfélags og jaðarsettra samfélaga koma í veg fyrir forvarnir gegn HIV og meðferðarþjónustu. Fjársvelti frumkvæði sem byggr á samfélagslegu framtaki gerir þeim erfitt fyrir að starfa, hvað þá að auka þjónustu sína.
Ef þessum hindrunum er rutt úr vegi geta samtök undir samfélagslegri forystu þokað baráttunni gegn alnæmi áleiðis og bundið enda á HIV sem lýðheilsuvá fyrir árið 2030.
„Ekkert þjóðfélag getur þrifist þar sem mismunun ríkir,“ segir Marc Angel varaforseti Evrópuþingsins sem lengi hefur verið virkur í HIV-málefnum. „Í hvert skipti sem einhverjum er meinað að njóta réttinda, í hvert skipti sem girðingar eru reistar, þá er dregið úr afli okkar allra. Alþjóðlegur dagur engrar mismununar er okkur ámenning um að jafnrétti er ekki valkostur heldur nauðsyn. Við stöndum saman.“
Staðreyndir um HIV
- Alþjóða heilbrigðismálastofnunin (WHO), Alnæmissjóðurinn (the Global Fund) og Alnæmisstofnun Sameinuðu þjójðanna hafa aðlagað stefnu sína að Heimsmarkmiði númer 3.3 um að binda enda á HIV faraldurinn fyrir 2030.
- HIV er enn sem fyrr meiri háttar lýðheilsuvá og hefur kostað 42.3 milljónir manna lífið. Smit halda áfram í öllum ríkjum heims.
- 9 milljónir manna í heiminum lifðu með HIV við árslok 2023. 65% þeirra búa á Afríkusvæði WHO.
- Um 630,000 manns létust árið 2023 af HIV-tengdum orsökum. 1.3 milljón smitaðist af HIV.
- Sjá einnig til dæmis hér.