HIV/Alnæmi. Alþjóðlegi alnæmisdagurinn.
Hægt er að binda endi á alnæmi, sem lýðheilsuógn fyrir árið 2030 með mannréttindi í öndvegi og samfélög í forystusæti að mati Sameinuðu þjóðanna. 42 einstaklingar voru skráðir með HIV hér á landi árið 2023. Alnæmisdagurinn er haldinn 1.desember.
Sá mikli árangur, náðst hefur í viðnámi við útbreiðslu HIV-veirunni helst í hendur við vernd mannréttinda.
Hins vegar stendur misgott ástand mannréttindamála í heiminum árangri við að binda enda á AIDS-faralduri fyrir þrifum og kemur niður á lýðheilsu. Skerðing mannréttinda víða að undanförnu stefnir árangri, sem þegar hefur náðst í hættu.
Uppræting AIDS krefst þess að hægt sé að ná til og virkja alla sem lifa með eða eru í hættu að smitast ef HIV, sérstaklega það fólk sem mest hefur sætt útilokun eða hliðsetningu.
EES: fjölgun HIV smita 2022-2023
Evrópuskrifstofa Alþjóða heilbrigðismálastofnunarinnar (WHO/Europe) og samstarfsaðilar hennar hafa gefið út yfirlitsskýrslu í aðdraganda Alnæmisdagsins. Þar kemur fram að nærri þriðji hver maður sem lifir með HIV á Evrópusvæði WHO veit ekki af því.
HIV greiningum í löndum innan Evrópska efnahagssvæðisins (EES) hefur fækkað almennt á síðustu tíu árum. Hins vegar fjölgaði þeim um nærri 12% frá 2022 til 2023, sennilega vegna aukningar HIV-prófa og fjölgun greininga á meðal farandfólks. Nærri helmingur (48%) allra greindra HIV smita á EES svæðinu árið 2023 voru á meðal farandfólks.
Í EES-ríkjunum eru 53% HIV-greininga, seinbærar og veldur það auknu álagi á heilsugæsluna og eykur hættuna á andlátum af völdum AIDS.
Að sögn embættis landlæknis greindust 39 einstaklingar með HIV á Íslandi árið 2022 . Þar af voru 28 karlar (72%) og 11 konur. Rúmlega helmingur voru nýgreiningar en hjá um helming um þekkta sýkingu að ræða, sem hafði þá áður greinst erlendis. Langflestir nýgreindra smituðust erlendis. Tveir einstaklingar greindust með alnæmi hérlendis á árinu 2022 en ekkert andlát varð.
Enn margir sem vita ekki af HIV
Ástæða er til að hafa áhyggjur af bilinu á milli HIV-greininga og mats á fjölda smita á öllu Evrópusvæði WHO. Áætlað er að aðeins 70% af þeim sem lifa með HIV í þeim 53 ríkjum sem tilheyra Evrópusvæðinu viti af því.
„Hæstu þröskuldarnir, sem eftir eru í baráttunni við HIV/AIDS í okkar heimshluta eru umburðarleysi, smán, mismunun og jafnvel glæpavæðing HIV,“ segir Hans Kluge, forstjóri Evrópuskrifstofu WHO.
Verulegur hluti smita gerist við kynmök karla. Hins vegar smitast sífellt fleiri við kynmök gagnkynheigðra á EES-svæðinu. Í sumum ríkjum má einnig rekja umtalsverðan hluta smita til eiturlyfjaneyslu.
Þýðingarmikið er að auka aðgang að frumforvörnum í EES ríkjum þar sem HIV smitum hefur fjölgað á meðal farandfólks. Meðal annars þarf að beita fyrirbyggjandi meðferð fyrir útsetningu í þeim hópum, sem eru í mestri hættu.
Vissir þú?
Hvað er HIV? HIV-veiran er talin sýkja þýðingarmiklar frumur í mannslíkamanum sem hindra að líkaminn geti sem fyrr varist tilteknum sýklum. Með þessu veikist ónæmiskerfið og sjúklingar veikjast af ýmsum sjúkdómum.
Hvað er alnæmi? Þegar ónæmiskerfið hefur veikst með þessum hætti er talað um sjúkdóminn sem alnæmi. Alnæmi er AIDS á ensku eða acquired immune deficiency syndrome.
Hvað er UNAIDS? UNAIDS, Alnæmisstofnun Sameinuðu þjóðanna, leiðir alheimsbaráttuna til að binda enda á alnæmi sem ógn við lýðheilsu fyrir 2030. Þetta er hluti af Heimsmarkmiðunum um sjálfbæra þróun. UNAIDS sinnir stefnumótun, málsvörn, samræmingu og tæknilegri aðstoð sem þörf er til að efla og tengja forystu ríkisstjórna, einkageirans og samfélaga til að útvega HIV tengda þjónustu.
Sjá nánar um Alþjóðlega alnæmis daginn hér, hér og hér.