Finnar, Gandhi og friðsamlegt andóf

Alþjóðlegur dagur ofbeldisleysis er haldinn 2.október á afmælisdegi Mahatma Gandhi. Indverska sjálfstæðishetjan barðist gegn yfirráðum Breta á Indlandi með friðsömum hætti. Fleiri dæmi eru þó um að ofbeldisleysis eða friðsamlegu andófi hafi verið beitt með árangursríkum hætti í stjórnmálum til dæmis á ögurstundu í sjálfstæðisbaráttu Finna gegn yfirráðum Rússa. 

Allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna samþykkti árið 2007 að afmælisdagur Gandhi skyldi vera alþjóðlegur dagur friðsamlegs andófs. Hugmyndafræði Gandhis snérist um að hafa frið, umburðarlyndi og skilning í öndvegi. Í ályktun allsherjarþingins segir að fagurinn sé tækifæri til að boða friðsamlegar lausnir í menntun og með vitundarvakningu.

Mahatma Gandhi

Gandhi hefur verið fyrirmynd hreyfinga sem barist hafa fyrir borgaralegum réttindum og félagslegum breytingum í heiminum í áraraðir. Alla ævi var Gandhi staðfastur í að berjast fryrir breytingum án þess að beita valdi, jafnvel andspænis kúgun og við vonlausar aðstæður.

Aðgerðir hans byggðu á þeirri hugmynd að réttátar aðferðir leiddu til réttlátrar niðurstöðu. Með öðrum orðum að ofbeldi mætti ekki beita til að skapa friðsamlegt samfélag. Gandi lagðist því gegn því að Indverjar beittu ofbeldi eða hatursorðræðu til að berjast fyrir frelsi frá bresku nýlendustefnunni.

 Skilgreining ofbeldisleysis

Grundvallarsjónarmið ofbeldisleysis eða friðsamlegs andófs  eru að banna hvers kyns líkamlegt ofbeldi til að ná fram félagslegum eða pólitískum breytingum. Þessi aðferð hefur verið líkt við “stjórnmál venjulegs fólks” og fjöldi heyfinga um allan heim hafa beitt henni í baráttu fyrir réttlæti.

Prófessor Gene Sharp sérfræðingur í þessum málaflokki skilgreinir friðsamlegt andóf með þessum hætti í bók sinni The Politics of Nonviolent Action:

„Ofbeldislausar aðgerðir er tækni, sem gerir baráttu fólki sem er andsnúið aðgerðaleysi og undirgefnik, kleift að berjast fyrir málstað sínum án ofbeldis. Ofbeldislausar aðgerðir fela ekki í sér að sniðganga eða forðast átök. Þær eru ákveðin lausn á þvi vandamáli hvernig hægt er að beita sér á skilvirkan hátt í stjórnmálum, sérstaklega hvernig hægt er að beit afli á skilvirkan hátt.“

Þótt ofbeldisleysi sé oft talið skylt friðarhyggju, einskorðast það ekki við andstöðu við stríð.

Ein af meginhugmyndum að baki ofbeldisleysi er sú að afl valdhafa sé háð samþykkis íbúanna. Af þeim sökum beinast ofbeldislausar aðgerðir að því að grafa undan þessu valdi með því að svipta valdhafanna samþykki og samvinnu íbúanna.

Ofbeldislausar aðgerðir má flokka í þrennt:

• Mótmæli og fortölur með mótmælagöngum og fundum.
• Að hafna samvinnu.
• Ofbeldislausar aðgerðir á borð við að loka umferðaræðum eða leggja undir sig svæði.

• 

Finnland og friðsöm andspyrna gegn Rússum

 Finnland var hluti Rússaveldis sem Stórhertogadæmi frá 1809 til 1917. Finnland hafði víðtæka sjálfsstjórn í innanlandsmálum. Finnar gátu sett eigin lög á þingi, hafði eigin stjórn og stofnanir. Utanríkisstefna og endanlegt vald hvíldi þó hjá keisaranum í Skt. Pétursborg.  Finnar sættu sig í stórum dráttum við þetta fyrirkomulag, enda leyfðu Rússar að fara sínu fram innanlands lengi vel.

Rússavæðing hófst hins vegar 1889 þegar Alexander III keisari gaf út febrúar-stefnuskrána. Með henni var vald Finna til að setja sín eigin lög takmarkað. Skömmu síðar samdi Nikolai Bobrikov landstjóri ný lög um herskyldu. Samkvæmt þeim skyldi 90 daga herþjónusta lengd í fimm ár. Finnski hermenn voru settir undir stjórn rússneskra foringja. Eðli hermennskunnar var ekki lengur að verja Finnland heldur gegna herþjónustu um allt Rússaveldi.

Bobrikov takmarkaði einnig tjáningar- og fundafrelsi, rak embættismenn og gerði rússnesku að skyldufagi í skólum.

Finnskur sigur

 Finnar börðust gegn þessum breytingum án ofbeldis. Innan tveggja vikna hafði hálfri milljón undirskrifta verið safnað gegn herskyldulögunum. Yfirvöld neituðu að skrifa undir skjöl, dómarar virtu lögin að vettugi og foreldrar hindruðu rússneskukenslu.

Bobrikov reyndi að bæla þessa hreyfingu niður með því að ögra Finnum til að beita ofbeldi. Árið 1903 voru honum falin einræðisvöld til að beita hörku. Ungur föðurlandsvinum, Eugen Schauman myrti Bobrikov og svipti sig síðan lífi. Hins vegar hélt andstpyrna Finna áfram, að mestu með friðsamlegum hætti.

Ríkisstjórn Tsarsins gaf loks eftir og lögum Bobrikovs var breytt. Finnland fékk stjórnarskrárbundna stjórn og nýtt þing var kosið.