Alþjóðlegi móðurmálsdagurinn.
Nemendur í íslenskum skólum eiga sér rúmlega eitt hundrað tungur að móðurmáli. Þetta kemur fram í könnun sem samtökin Móðurmál ásamt fleiri samstarfsaðilum hafa gert í tilefni af því að Alþjóðlegi móðurmálsdeginum er 21. febrúar.
„Það eru að minnsta kosti 101 tungumál töluð í leikskólum, grunnskólum og framhaldsskólum landsins,” segir dr. Renata Emilsson Peskova formaður Móðurmáls -samtaka um tvítyngi í viðtali við vefsíðu UNRIC. „Þau kunna þó að vera fleiri því tölurnar byggja á svörum frá rúmlega þriðjungi allra skóla. Þá vitum við um nemendur sem töluðu 16 mál til viðbótar úr fyrri könnunum.” Inn í þessum tölum eru fjögur mismunandi táknmál.
Auk Móðurmáls tóku Miðstöð menntunar og skólaþjónustu, Menntavísindasvið Háskóla Íslands, samhæfingarteymi Menntun, móttaka, menning (MEMM), Menningarmót og Samtök tungumálakennara á Íslandi (STÍL) þátt í leitinni að þessu sinni.
800 nemendur læra móðurmál sitt
Kennsla í móðurmáli er nú á fimmtán tungumálum hjá Móðurmáli. Fjölmennustu tungumálahóparnir eru pólska, litháíska, spænska og rússneska. Nemendur eru um 800 og 80 fagmenn og sjálfboðaliðar sjá um kennsluna.
Renata Emilsson Peskova er sjálf af tékknesku bergi brotin. Hún fékk upphaflega áhuga á þessum málaflokki þegar hún eignaðist sjálf barn á Íslandi og vildi gjarnan að það lærði móðurmál sitt. Þetta varð svo til að kveikja fræðilegan áhuga hennar. Hún hefur stundað rannsóknir í áratug um fjöltyngd börnum og lokið doktorsprófi í menntunarfræðum.
„Það er hægt að rökstyðja þörfina fyrir móðurmálskennslu með ýmsum hætti,“ segir Renata sem nú starfar sem lektor við Háskóla Íslands. „Það eru lagaleg rök, réttindaleg, vitsmunaleg-, samfélagsleg-, menntunarleg og pólitísk rök. Sjálf tel ég að réttindalegu rökin, sem snúast um tungumálamannréttindi, séu mjög sterk.”
Álit fræðaheimsins hefur breyst
UNESCO, Mennta,- vísinda og menningarstofnun Sameinuðu þjóðanna, telur þýðingarmikið til að tryggja námsárangur, að menntakerfi styðji rétt hvers og eins til að læra á móðurmáli sínu. Það hafi sýnt sig að nemendur sem læri á tungumáli sem þeir skilji til fullnustu, hafi betri skilning, séu virkari og þrói betur með sér gagnrýna hugsun.
Renata bendir á að álit fólks og fræðaheimsins hafi breyst mikið á undanförnum áratugum. Snemma á 20. öld, um það bil frá 1920 til 1950, bentu margar rannsóknir til þess að tvítyngi væri ókostur. Sérstaklega væri það slæmt fyrir börn en því fylgdi minni greind og hægari vitsmunaþroski.
Að sögn Renötu er mikil gerjun í rannsóknum á þessu sviði.
„Nú er talið að fjöltyngi efli hæfileika á borð við að leysa vandamál, að geta samtímis einbeitt sér að fleira en einu og vitsmunalegan sveigjanleika. En það er samt erfitt að alhæfa. Það eru margar útgáfur af fjöltyngi og hún litast af samfélagsbreytum og kringumstæðum. Þannig að hvert fjöltyngt barn er um margt einstakt,” segir Renata Emilsson Peskova.
Móðurmál: foreldrar vilja að börnin skilji
UNESCO bendir á að fjöltungumenntun hjálpi nemendum að þróa með sér dýpri tengsl á milli menntunar og menningar. Hún stuðli því að inngildingu og auknum jöfnuði í samfélögum, ekki síst þegar minnihlutahópar og frumbyggjar eiga í hlut.
„Ef þú talar við foreldra þá nefna þeir gjarnan að þeir vilji að börnin geti talað við afa sinn og ömmu. Við sjáum líka dæmi þess að börn læri ekki móðurmál sitt og foreldrarnir ekki samfélagsmálið og þá verði til rof. Ekki aðeins að börnin geti ekki tjáð sig við afa og ömmu heldur einnig við pabba og mömmu.”
Alþjóðlegi móðurmálsdagurinn
Um 7 þúsund tungumál er nú töluð í heiminum að sögn UNESCO. Mörg þeirra eru í mikilli hættu vegna þjóðfélagsbreytinga og heimsvæðingar. Alþjóðlegi móðurmálsdagurinn hefur meðal annars að markmiði að vekja athygli á hlutverki tungumála í inngildingu og eflingu Heimsmarkmiða SÞ um sjálfbæra þróun.
Alþjóðlegi móðurmálsdagurinn sjá einnig hér.