Alþjóðlegur dagur til að binda enda á refsileysi við glæpum gegn blaðamönnum. Tjáningarfrelsi.
Þýðingarmikil forsenda tjáningarfrelsis og aðgangs að upplýsingum, er að binda enda á refsileysi við glæpum gegn blaðamönnum.
Margir blaðamenn, fjölmiðlastarfsmenn og samstarfsfólk þeirra sinnir skyldustörfum sínum við stórhættulegar aðstæður. Allt of margir gjalda fyrir þetta með lífi sínu, aðrir eru numdir á brott, sæta pyntingum, eru settir ólöglega í varðhald eða er rænt. Einungis fyrir að útvega óháðar, áreiðanlegar og sannanlegar upplýsingar.
9 af hverjum 10 drápum refsilaus
„Síðustu árin hefur orðið óhugnanleg aukning á blaðamannadrápum á átakasvæðum, einkum á Gasasvæðinu. Þar hafa fleiri blaðamenn og fjölmiðlastarfsmenn verið drepnir en í nokkru öðru stríði svo áratugum skiptir,” segir António Guterres aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna. „Á heimsvísu sætir enginn refsingu fyrir 9 af hverjum 10 drápum á blaðamönnum. Slíkt refsileysi er olía á eld ofbeldis. Þetta verður að breytast.”
Blaðamenn, sem senda fréttir frá hamfara og átakasvæðum, eru í verulegri hættu við að sinna mikilvægum störfum sínum. UNESCO, Mennta,- vísinda,- og menningarstofnun Sameinuðu þjóðanna telur að frá 2017 hafi fjöldi fjölmiðlafólks sem lést á átakasvæðum farið fækkandi. Þetta hefur nú breyst á ný til hins verra. Samkvæmt skýrslu UNESCO fyrir 2023 féll helmingur blaðamanna sem létust við skyldustörf á hamfara- eða átakasvæðum og hélt þessi aukning áfram fyrri hluta árs 2024.
Refsileysi fyrir árásir á blaðamenn snertir allt samfélagið
Flest blaðamannamorð eiga sér stað í Suður-Ameríku og Karíbahafinu að því er fram kemur í skýrslu forstjóra UNESCO um öryggi blaðamanna og hættunni af refsileysi 2022.
Morð eru öfgafyllsta form ritskoðunar, en blaðamenn sæta einnig óteljandi hótunum. Þær geta snúist um mannrán, pyntingar og annars konar líkamsmeiðingar en einnig í hinum stafræna heimi. Kvenblaðamenn verða ekki síst fyrir barðinu á harðræði á netinu. Í úttekt UNESCO á þessu kemur fram að 73% aðspurðra kvenblaðamanna hafði verið hótað, sætt harðræði eða móðgunum á netinu i tengslum við starf þeirra.
Oft og tíðum eru hótanir um ofbeldi ekki rannsakaðar ítarlega. Slíkt refsileysi er gerendum hvatning til að halda áfram en hefur einnig kulnunaráhrif á samfélagið, þar á meðal blaðamennina sjálfa.
Bakgrunnur
Allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna hefur ákveðið að 2.nóvember skuli vera Alþjóðlegur dagur til að binda enda á refsileysi við glæpum gegn blaðamönnum. Þessi dagur var valinn sökum þess að þá voru tveir franskir blaðamenn myrti í Malí árið 2013. Aðildarríki Sameinuðu þjóðanna eru hvött til þess að grípa til aðgerða til vinna bug á refsileysi.
Nokkrar staðreyndir um glæpi gegn blaðamönnum:
- 117 blaðamenn voru drepnir 2020-2021.
- 38% drápanna voru í Suður-Ameríku og Karíbahafsríkjum árin 2020 og 2021. 32% voru í Asíu og á Kyrrahafssvæðinu.
- Aðeins 14% glæpa gegn blaðamönnum hafa verið leyst innan réttarkerfisins.
- Árið 2021 tvöfaldaðist fjöldi kvenna í hópi drepinna blaðamanna og jókst í 11% úr 6% frá fyrra ári.
