Moskító. Alþjóðlegi móskítódagurinn. Moskítóflugur hafa ekki fundist á ný á Íslandi í ár. Moskítóflugur sem fundust seint á síðasta ári voru þær fyrstu sem fundust hér á landi. Fram að því hafði Ísland verið eina moskítólausi staður jarðar ásamt Suðurskautslandinu. Sérfræðingar telja að orsökin sé hlýnandi veðurfar vegna loftslagsbreytinga.
„Moskítóflugur fundust hér á landi í október og nóvember 2025” segir Matthías Alfreðsson skordýrafræðingur hjá Náttúrufræðistofnun. „Í ár hefur ekkert eintak fundist.”
3 700 mismunandi tegundir moskítóflugna eru til í heiminum. Eintak af Culiseta annulata fannst í ljósgildru á Mógilsá á suðvesturlandi seint á síðasta ári. Stuttu síðar fundust fimm eintök á rauðvínsböndum (sem notuð voru til að laða að flækingsfiðrildi) á Kiðafelli í Kjós. Skömmu eftir fundinn 2025 þá uppgötvaðist önnur tegund Culex pipiens í hesthúsi í Ölfusi og verið er að vinna að því að ná þeim stofni niður að sögn Matthíasar.
Alþjóðlegur dagur moskító
Ástæða þess að haldinn er sérstakur alþjóðlegur dagur móskító 20.ágúst er sú að moskítóflugan er banvænsta dýr í heimi. Hún dreifir sjúkdómum eins og beinbrunasótt, Vestur-Nílar veirunni, zika-veirunni, chikungunya-veirunni, malaríu (mýrarköldu) og sogæðaþráðormasýki og verður fleira fólki að bana en nokkur önnur lífvera í heiminum eða á bilinu 725 000 til 1 milljón manns á hverju ári. Malaría veldur yfir 80% allra dauðsfalla af völdum moskítóflugna eða um 600.000 árlega.
Ein af ástæðum þess að móskító hefur ekki þrifist á Íslandi hingað til er kalt veðurfar. Norðurskautssvæðið hlýnar hins vegar hraðar en önnur svæði á jörðinni, sem skapar viðvarandi hlýindaskeið á Íslandi. Hins vegar skortir ekkert upp á að moskító lifi á Grænlandi og í Lapplandi og því hlýtur fleira hanga á spýtunni.
Óstöðugt veður og kalt
„Sumir hafa talað um óstöðugt veðurfar, tíð frost og þíðu tímabil yfir veturinn sem getur raskað lífsferli þeirra,” segir Matthías Alfreðsson. „Þó að það geti verið raunin fyrir ákveðnar tegundir þá á það ekki við um t.d. Culiseta annulata sem lifir sem fullorðið dýr yfir vetur. Við erum líka eyja í N-Atlantshafi sem er mikil hindrun fyrir margar tegundir.”
Matthías bendir á að á Grænlandi og í Lapplandi geti vissulega verið kaldara en á Íslandi en þó séu ákveðnar aðstæður sem séu moskítóflugum hagstæðari.
„Þar eru tegundir á borð við Ae. nigripes sem er aðlöguð að löngum vetri og stuttum sumrum og þegar snjó fer að leysa þá myndast góðar aðstæður, mikið af pollum þar sem lirfurnar klekjast úr eggjum og þroskast.”
Hlýnandi veðurfar og bráðnun jökla skapa stöðugar tjarnir með kyrrstæðu vatni sem gerir skordýrum kleift að ljúka lífsferli sínum.
Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0
Lengri sumur, hærri hiti
Ýmsar flugnategundir berast stöðugt til landsins sem ekki finnast fyrir í íslenskri náttúru. Ýmist berast þær hingað af sjálfsdáðum eða með ýmiskonar flutningi milli landa. „Þó að flestar þeirra nái ekki að mynda stofn þá geta aðstæður breyst, hærra hitastig, lengri sumur og mildari vetur geta vissulega aukið líkurnar á að tegund nái að nema land.”
Íslendingar hafa hingað til þurft að gera sér mývarginn, nú síðast lúsmýið, að góður innanlands, en margir verða fyrir barðinu á moskítóflugum erlendis.
Góð ráð eru að bera á sig skordýrafælandi efni á hörund og föt. Hylja handleggi og fætur utandyra, tæma hvers kyns ílat á svölum og í görðum. Loks að sofa undir móskítóheldu tjaldi úðuðu með fælandi efni.
Heimildir m.a. Source: World Health Organization (WHO), Global Malaria Programme