Við syndum í því, göngum á því, innbyrðum það og öndum því jafnvel að okkur: plast er að kæfa jörðina og lífverur. Án alþjóðasamnings mun plastmengun innan skammst valda umtalsverðum vistfræðilegum og heilsufarslegum skaða.
Þriðjudag 5.ágúst hefst ný umferð samningaviðræðna í Genf um sáttmála sem miðar að því að stjórna öllum lífsferli plasts, frá framleiðslu til neyslu og förgunar úrgangs.
Mikil aukning plastframleiðslu
Ef ekki er gripið til tafarlausra aðgerða gætu 37 milljónir tonna af plasti farið í hafið á hverju ári fyrir árið 2040 að mati Sameinuðu þjóðanna.
„Við erum að kafna í plasti,“ varaði Mathur-Filipp, framkvæmdastjóri milliríkjasamninganefndarinnar um plastmengun, við í viðtali við UN News í tilefni Hafráðstefnunnar í Nice fyrr í sumar.
Plastúrgangur hefur komist inn í nánast öll vistkerfi jarðarinnar – og í formi örplasts safnast hann einnig fyrir í mannslíkamanum. Örplast hefur fundist í slagæðum, lungum og heila manna, og jafnvel í brjóstamjólk.
Áætlað er að 18 til 20% af plastúrgangi í heiminum (á milli 10 og 23 milljónir tonna) endi í hafinu. Um það bil 13 milljónir tonna af plasti safnast fyrir í jarðveginum á hverju ári.
Áætlað er að plastnotkun í heiminum muni ná 516 milljónum tonna árið 2025.
„Ef við grípum ekki til aðgerða verða engin vistkerfi eftir ósnortin, hvorki á landi né sjó,“ varaði frú Marthur-Filipp við.
9% endurunnið
Áætlað er að aðeins 21% af plasti sé nú endurvinnanlegt á hagkvæman hátt. Það þýðir að verðmæti endurunnins efnis sé nægilega hátt til að standa straum af kostnaði við söfnun, flokkun og vinnslu.
Aðeins 9% af öllu plasti sem framleitt er er í raun endurunnið á heimsvísu.
Hins vegar eru margir þrýstihópar og olíuframleiðsluríki, uppspretta plasts, að reyna að takmarka áhrif samningsins á meðhöndlun úrgangs án þess að setja reglur um framleiðslu.
Samningaferlið hófst árið 2022 að beiðni Umhverfisþings Sameinuðu þjóðanna, æðstu ákvarðanatöku-stofnunar um alþjóðlega umhverfisstefnu.
Síðan þá hefur milliríkjasamninganefndin (INC) fundað fimm sinnum á innan við tveimur árum – óvenju hratt miðað við staðla Sameinuðu þjóðanna.