Alþjóðlegt ár jökla á hverfandi hveli
Kongsbreen eða Konungsjökullinn hefur löngum verið eitt kunnasta kennileiti Svalbarða-eyjaklasans. Jökullinn, sem flæðir út í Konungsfjörðinn á vestanverðum Svalbarða er allt í senn náttúruundur og sögulegt kennileiti. Jöklar eins og Kongsbreen hafa mótað landslag, leiðbeint landkönnuðum og veitt mikilvæga innsýn í loftslagssöguna. Árið 2025 er Alþjóðlegt ár jökla á hverfandi hveli á vettvangi Sameinuðu þjóðanna.
Kortlagning Svalbarða (1600-1800)
Svalbarði var löngum óbyggður eyjaklasi, töluvert fyrir norðan Heimskautsbaug. Hann liggur á að giska miðja vegu á milli meginlands Noregs og heimskautsins. Svalbarði var áðu nefndur Spitsbergen en það er í raun nafn stærstu eyjarinnar.
Þangað tóku evrópskir hvalveiðimenn að sækja í byrjun 17.aldar. Englendingurinn Jonas Poole uppgötvaði kol í jörðu þar árið 1610. Danir gerðu sig einnig gildandi og gáfu Konungsfirðinum nafn sitt. Konungsjökullinn reis á þeim tíma enn tignarlegri en nú upp úr landslaginu við enda fjarðarins og var sæfarendum mikilvægt kennileiti.
Paul Gaimard og La Recherche leiðangurinn franski rannsökuðu Svalbarða eftir Íslandsleiðangur hans um 1840 og með í för var Léonie d´Aunet, fyrsta konan sem kom til eyjaklasans svo vitað sé.
Þegar vefsíða UNRIC ræddi við Thomas V Schuler, jöklafræðing og prófessor við Oslóar-háskóla fyrir tveimur árum var hann staddur í háskólamiðstöðinni á Svalbarða. Steinþrykk úr la Recherche- leiðangrinum prýða einmitt veggi miðstöðvarinnar í Longyearbyen.
„Athuganir okkar sýna að jöklar Svalbarða hafa minnkað að umfangi, sérstaklega undanfarna tvo áratugi og þetta virðist færast í aukana,“ segir Schuler. „Hins vegar er myndin aðeins flóknari að því leyti að það er munur á landshlutum. Meiri bráðnun er í suðvesturhlutanum, þar sem loftslag er mildari.“
Konungsjökullinn og landkönnun
Á 19.öld hófu norskir og sænskir leiðangrar að kortleggja Kongsbreen og nágrenni hans. Vísindamenn mældu ísveggi, djúpar jökulgjár og lýstu gríðarlegum ísjökum sem losnuðu í hafið. Á þessum tíma varð Svalbarði þýðingarmikill í rannsóknum og landkönnun á Norðurslóðum.
Eftir þvi sem mikilvægi Svalbarða jókst gegndi sama máli um Konungsjökulinn. Hann var í bakgrunni þegar hinn þekkti norski landkönnuður Roald Amundsen notaði Nýja Álasund, nærri Koungsfirðinum, sem upphafspunkt í för loftskipsins Norge til Norðurpólsins. Stærð jökulsins var þögul áminning um tröllauknar áskoranir heimskautaíssins.
Vísindarannsóknir og loftslagsbreytingar
Nýja Álasund (Ny Ålesund) er nú orðið mikilvægt alþjóðlegt vísindasetur og Konungsjökull gegnir þýðingarmiklu hlutverki í jöklarannsóknum. Komið hefur verið fyrir búnaði til að mæla hreyfingar jökulsins, bráðnunarhraða og samspil hans við hafið. Rannsóknir sýna að frá því a á sjöundar áratgunum hefur hann horfað um tvo kílómetra og með því hefur strönd Konungsfjarðar breyst umtalsvert.
Eitt sinn var hann umtalsvert landfræðilegt kennileiti á kortum af heimskautasvæðinu, en nú er hann fyrst og fremst til marks um áhrif loftslagsbreytinga. Konungsjökull er tákn um sögu Svalbarða og áminning um hvað er í veði í hlýnandi heimi.