Alþjóðlegur baráttudagur kvenna. Nadia Nadim fæddist á fyrri valdaárum Talíbana í Afganistan en flúði á unga aldri til Danmerkur. Saga hennar frá því að vera stúlka flóttamannabúðum til að verða afrekskona í fótbolta og síðar læknir, er öflugt dæmi um valdeflingu kvenna í krafti menntunar.
Alþjóðlegur baráttudagur kvenna er haldinn 8. mars 2026 undir kjörorðinu „Réttindi. Réttlæti. Aðgerðir. Fyrir ALLAR konur og stúlkur“. Nú, árið 2026, hafa konur aðeins 64 prósent af þeim lagalegu réttindum sem karlar hafa á heimsvísu. Í ár er hvatt til þess á alþjóðlegum baráttudegi kvenna að gripið verði til aðgerða til að brjóta niður þær kerfisbundnu hindranir sem standa í vegi fyrir jafnrétti. Þar má nefna mismunun í lögum, veika lagalega vernd og skaðlegar venjur og félagsleg viðmið sem grafa undan réttindum kvenna og stúlkna.
Faðir tekinn af lífi
Um 1999 safnaði kona að nafni Hamida Nadim saman fimm dætrum sínum og flúði Afganistan. Eiginmaður hennar, hershöfðingi í afganska þjóðarhernum (ANA) hafði fallið í hendur Talibana og var tekinn af lífi. Fjölskyldan yfirgaf Afganistan með fölsuð vegabréf, fór fyrst til Pakistans og síðan til Evrópu, og loks til Danmerkur. Nadia Nadim var í hópi dætranna fimm.
Í dag er Nadia hún 38 ára og býr í Kaupmannahöfn. Hún leikur knattspyrnu með kvennaliði HB Køge í efstu deild kvenna í Danmörku eftir að hafa skipt frá AC Milan fyrir um sex mánuðum. Hún ólst upp sem miðsystirin af fimm og hefur því verið umkringd sterkum konum allt sitt líf.
„Móðir mín ólst upp með sjö systrum og ég á fjórar. Ég er mjög náin frænkum mínum og systrum. Við systurnar erum allar svo ólíkar, með mismunandi persónuleika, og mér finnst ég, sem miðsystirin, binda okkur allar saman,” segir Nadia Nadim.
„Þær eru ekki einar“
Stuðningur Sameinuðu þjóðanna við réttindi kvenna, sem er fagnað á alþjóðlegum baráttudegi kvenna, hófst með stofnsáttmála samtakanna. Sem velgjörðarsendiherra UNESCO fyrir menntun stúlkna og kvenna vekur Nadia Nadim athygli á mikilvægi menntunar. Í viðtali við UNRIC bendir hún á að það sé henni afar mikilvægt að gefa til baka til samfélagsins við hvert tækifæri sem gefst.
„Ég vil kveikja neista innra með þessum stúlkum, ég vil að þær viti og trúi því að þær séu ekki einar.”
Þegar hún lítur til baka á sína eigin vegferð, þar sem hún missti frelsi sitt undir stjórn Talíbana í Afganistan og bjó við fátækt í flóttamannabúðum, rifjar hún upp sérstakt augnablik á flóttanum frá Afganistan til Pakistans, þegar hún komst loks yfir örugg landamæri Danmerkur. Úrvinda og svöng í afskekktum hluta landsins man hún eftir lögreglumanni á staðnum sem talaði við móður hennar. Þegar lögreglumaðurinn kom aftur og horfði á ungu stúlkurnar, en Nadia sjálf var aðeins 11 ára, stoppaði hann og gaf alþjóðlega merkið fyrir hungur með því að nudda magann. Stúlkurnar, sem höfðu ekki borðað dögum saman, voru yfir sig þakklátar og lögreglumaðurinn fór með þær í búð og keypti fyrir þær hvítt brauð og banana.
„Þetta augnablik lifir í minningunni og hafði sönn áhrif á persónuleika minn. Ég vil vera einmitt sú manneskja sem getur fært öðrum kraft og séð þá og baráttu þeirra í raun og veru. Ég neita að gefast upp, líf mitt er afrakstur erfiðis móður minnar og þess sem hún gerði.”
Fetar í fótspor móður sinnar
Móðir Nadiu Nadim, Hamida, sem lést í slysi árið 2022, fékk sjálf aldrei menntun og kom af kynslóð kvenna sem aldrei hlutu menntun. Þrátt fyrir að mega ekki ganga í skóla, sannfærði Hamida Nadim móður sína og fór á bak við föður sinn til að mennta sig með það að markmiði að verða læknir. Hún náði aldrei markmiðum sínum, en starfaði síðar sem kennari og skólaeftirlitsmaður, kenndi dætrum sínum að tala og skrifa móðurmál sitt og hvatti þær til að ná eins langt og menntun gæti fleytt þeim.
„Ef hún hefði ekki tekið fyrsta skrefið hefði ekkert af því sem ég er að upplifa nokkurn tíma gerst.”
Nadia Nadim byrjaði að spila með félagsliðum í Danmörku og lék sinn fyrsta landsleik árið 2009. Síðar spilaði hún með stórliðum eins og Manchester City, Paris Saint-Germain og AC Milan. Fótboltasaga hennar hófst í flóttamannabúðum í Danmörku. Á meðan fjölskyldan sótti um pólitískt hæli var Nadia Nadim að kanna umhverfið og fann stóra, glæsilega fótboltavelli. Hún var forvitin og uppgötvaði lið stúlkna á sínum aldri að spila.
„Þær virtust svo glaðar og frjálsar, ég varð ástfangin af fótboltanum þarna og þá”, segir Nadia Nadim af ákafa. „Það erfiðasta sem hægt er að breyta í samfélaginu er menningarlegt og trúarlegt vald. Í baráttunni fyrir þeirri breytingu er fótboltinn svo elskaður á heimsvísu og hann er leið til að upplifa systralag, getu, sjálfstraust og víkka sjóndeildarhringinn. Íþróttir hafa gríðarlegt afl sem yfirfærist á menntun.”
Gefðu aldrei upp vonina
Þrátt fyrir að nokkrar framfarir hafi orðið á síðustu áratugum, þéna konur á vinnumarkaði að meðaltali enn um 20 prósentum minna en karlar á heimsvísu. Árið 2024 sátu konur aðeins í 27 prósentum þingsæta á landsvísu og 35,5 prósentum sæta í sveitarstjórnum, og 107 lönd hafa aldrei haft konu sem þjóðhöfðingja. Þegar Nadia Nadim talar um allar stúlkur í heiminum sem skortir tækifæri, frelsi og réttindi, eins og konurnar í hennar fyrra heimalandi Afganistan, segir hún að hún finni til í hjartanu.
„Konur eru 50 prósent af íbúum heimsins. Það er sárt til þess að hugsa að ekki allir fái að læra, vaxa, breyta heiminum og finna upp hluti. Tækifæri þín ættu aldrei að ráðast af því hvar þú fæðist, allar konur ættu að hafa sama aðgang og sömu tækifæri.
Sem fyrirmynd margra stúlkna og kvenna sem þrá að öðlast sjálfstæði og leysa úr læðingi hæfileika sína gegn kynjaviðmiðum og mismunun, hefur Nadia Nadim skýr skilaboð.
„Gefðu aldrei upp vonia, sama hversu útlitið er svart. Þú verður að halda áfram að leita að ljósinu. Haltu í vonina og trúðu því að hlutirnir geti breyst: enginn getur tekið vonina frá þér!”