Aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna og forseti Alþjóðaráðs Rauða krossins (ICRC) hafa sent frá sér endurnýjað og brýnt ákall til ríkisstjórna um að setja lagalega bindandi alþjóðlegar reglur um sjálfvirk vopnakerfi.
António Guterres aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna og Mirjana Spoljaric Egger forseti ICRC vara við því að heimurinn nálgist „siðferðileg mörk“ þar sem vélar gætu sjálfstætt valið og beint árásum að fólki. Í sameiginlegri yfirlýsingu sem gefin var út í Genf lögðu leiðtogarnir tveir áherslu á að áhyggjur af slíkum vopnum hafi aukist verulega frá fyrra ákalli þeirra fyrir þremur árum.
Sjálvirk vopnakerfi þegar í notkun
Samkvæmt yfirlýsingunni hafa hraðar framfarir í hernaðartækni farið fram úr gildandi lagaramma og regluverki. Sameinuðu þjóðirnar og Alþjóðaráð Rauða krossins vöruðu við því að vopnakerfi með auknu sjálfræði væru þegar í notkun á átakasvæðum, sem eykur hættuna á skaða fyrir almenna borgara og borgaralega innviði. Þeir héldu því fram að vaxandi bil milli tæknilegrar getu og alþjóðlegs eftirlits ógni þeirri vernd sem tryggð er samkvæmt alþjóðlegum mannúðarlögum.
Í þessu samhengi lögðu samtökin tvö áherslu á að sjálfvirk vopnakerfi væru ekki lengur framtíðarsýn heldur veruleiki í mótun. Þau bentu á að vísindamenn og verkfræðingar sem vinna að tækninni hafi sjálfir kallað eftir takmörkunum og lýst yfir ótta við minnkandi mannlega stjórn á ákvörðunum sem varða beitingu banvæns valds.
Á undanförnum árum hafa Sameinuðu þjóðirnar aukið viðleitni sína til að taka á málinu. Aðildarríki hafa rætt sjálfvirk vopn á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna og innan hóps sérfræðinga sem stofnaður var samkvæmt samningnum um tiltekin hefðbundin vopn (the Convention on Certain Conventional Weapons (CCW)).
Mannleg stjórnun nauðsyn
Þessar umræður hafa stuðlað að sameiginlegum skilningi á því hversu mikið mannlegt mat og stjórn þurfi að vera yfir vopnakerfum og þeirri siðferðilegu og lagalegu áhættu sem fylgir auknu sjálfræði. Hins vegar hefur gengið hægt að ná formlegu samkomulagi og mörg ríki og borgarasamtök hafa hvatt til samningaviðræðna um bindandi alþjóðasáttmála.
Aðalframkvæmdastjórinn og forseti ICRC héldu því fram að tími umræðna einna og sér væri liðinn. Þeir skoruðu á ríkisstjórnir að sýna „pólitískt hugrekki“ og hefja samningaviðræður um lagalega bindandi gerning sem innihéldi skýr bönn og takmarkanir á sjálfvirkum vopnum. Ef ekkert yrði að gert, vöruðu þeir við, gæti það leitt til framtíðar þar sem sífellt erfiðara yrði að staðfesta ábyrgð á ólöglegum manndrápum og verndarákvæði alþjóðlegra mannúðarlaga myndu veikjast.
Í sameiginlega ákallinu er lögð sérstök áhersla á sjöundu endurskoðunarráðstefnu samningsins um tiltekin hefðbundin vopn, sem áætluð er í nóvember, og henni lýst sem mikilvægu tækifæri fyrir ríki til að hefja formlegar samningaviðræður. Þar sem sjálfræði er í auknum mæli samþætt í hernaðarkerfi um allan heim, hvöttu SÞ og ICRC ríkisstjórnir til að grípa tækifærið og tryggja að nýsköpun verði áfram undir marktækri mannlegri stjórn. „Nýsköpun á að þjóna mannkyninu, ekki stofna því í hættu,“ segir í lok yfirlýsingarinnar.