Alþjóðlegur dagur til að binda enda á refsileysi við glæpum gegn blaðamönnum. Tjáningarfrelsi.
1800 blaðamenn voru myrtir í heiminum frá 2006 til 2025 fyrir það eitt að segja fréttir. Í níu af hverjum tíu tilfellum sættu morðingjarnir ekki ábyrgðir. Alþjóðlegur dagur til að binda enda á refsileysi við glæpum gegn blaðamönnum er haldinn 2.nóvember ár hvert.
Manndráp eru vissulega grófasta tegund ritskoðunar fjölmiðla. Blaðamenn þurfa hins vegar að sæta daglegum ógnum af öðru og stundum grófu tagi. Hér kunna að vera á ferðinni mannrán, pyntingar eða annars konar líkamlegar meiðingar. Einnig færast í vöxt árásir á stafrænum vettvangi. Slíkar árásir skapa ótta og hindra frjálst flæði upplýsinga.
Konur í hættu
Fjölmiðlakonur hafa ekki síst orðið fyrir barðinu á árásum og hótunum á netinu. Alþjóðlegur dagur til að binda enda á refsileysi við glæpum gegn blaðamönnum 2025 er helgaður vitundarvakningu um kynbundnar árásir á blaðakonur með aðstoð gervigreindar.
Konur eru mjög útsettar fyrir netárásum, ekki síst konur í framlínu á borð við blaðakonur, stjórnmálakonur og vísindakonur. Þær verða einnig fyrir barðinu á hótunum og áreiti með hjálp gervigreindar, sem snúast um að breiða út kynbundnar rangfærslur, eftirlit, djúpfeik og annars konar harðræði. Þetta nýja fyrirbæri hefur verið kallað kynbundið ofbeldi með hjálp tækni (Technology-facilitated gender-based violence (TFGBV)) er orðið hættulega algengt.
Blaðamenn í mestri hættu í Suður-Ameríku og Karíbahafinu
Refsileysi skapar vítahring og er oft til marks um harðnandi átök og niðurbrot laga- og réttarkerfis. Forstjóri UNESCO birtir annað hvort ár yfirlitsskýrslu um refsileysi í heiminum og einstökum heimshlutum. Í yfirlitinu fyrir árið 2024 (Journalists at the frontlines of crisis and emergencies) kemur fram að blaðamenn í Suður-Ameríku og á Karíbahafssvæðinu eru í mestri lífshættu.
Sameinuðu þjóðirnar tóku saman 2012 aðgerðaáætlun til að tryggja öryggi blaðamanan og hindra refslisleysi. Henni er ætlað að fylkja liði stofnana Sameinuðu þjóðanna, innlendra yfirvalda, fjölmiðla og samtaka innan vébanda borgaralegs samfélags.
Sannleikurinn deyr aldrei
Sameinuðu þjóðirnar hafa reynt að vekja fólk til vakningar um vandann sem fylgir refsileysi með því að halda á lofti minningu þeirra drepnir hafa verið. Með þessu er reynt að halda lifandi rannsóknum á drápum þeirra í þeirri von að þær leiði til árangurs.
Ahmed Hussein-Suale Divela þrjátiu og eins árs rannsóknablaðamaður frá Gana, var skotinn þrívegis af óþekktum mönnum á mótorhjólum, þar sem hann sat í bil sínum árið 2019. Hann var á þeim tíma að rannsaka spilling í knattspyrnu í Gana, sem leiddi til brottvikningar áhrifamanna í íþróttinni. Þrátt fyrir sex ára rannsókn lögreglu og handtöku tveggja manna hefur enginn verið sóttur til saka eða dæmdur fyrir morð blaðamannsins. Frá dauða Divela hafa þrjátí blaðamenn og fjölmiðlastarfsmenn í landinu sætt harðræði í tengslum við starf sitt.
Blaðamaðurinn Pavel Sheremet frá Belarus var drepinn þegar sprengja sprakk í bíl hans í Kyiv í Úkraínu 2016. Hann hafði unnið að rannsókn á spillingu og vopnuðum gengjum.
Ruqia Hasssan óháður sýrlenskum blaðamanni og bloggara var rænt og hann myrtur af ISIS árið 2014. Hann hafði skrifað um mannréttindabrot í borginni Raqqa í Sýrlandi sem þá var undir stjórn ISIS.
Frá því átökin blossuðu upp á Gasa árið 2023 hafa meir en 250 blaðamenn verið drepnir af Ísraelsher. Sjá nánar hér.
Vissir þú?
- Að 162 blaðamenn voru drepnir við störf sín 2023-2024.
- Að frá 2006 hafa 85 % dráp blaðamanna ekki verið upplýst eða rannsókn þeirra hætt.
- Fleiri blaðakonur voru myrtar 2022 en nokkru sinni frá 2017 eða tíu talsins.