Mið-Austurlönd. Stríð. Fátækt. Áframhaldandi hernaðarstigmögnun í Mið-Austurlöndum setur tugi milljóna manna í hættu á að falla í fátæktargildru í 162 löndum, samkvæmt nýjum spám sem Þróunarstofnun Sameinuðu þjóðanna (UNDP) hefur sent frá sér.
Áhrif kreppunnar ná langt út fyrir þau lönd sem verða fyrir beinum áhrifum og bitna harðast á þeim fátæku og viðkvæmustu. Markviss og tímabundin fjárhagsaðstoð er vænlegasti kosturinn fyrir ríki sem hafa takmarkað svigrúm í ríkisfjármálum. Þótt áhrifin séu mest í löndum sem verða fyrir beinum áhrifum átakanna og þeim sem eru háð innfluttri orku, benda niðurstöðurnar til verulegs langtímaskaða fyrir fátækari lönd langt frá átakasvæðunum.
Niðurstöðurnar eru birtar í nýrri stefnuskýrslu – Hernaðarstigmögnun í Mið-Austurlöndum: Bakslag í alþjóðlegri þróun, valkostir í stefnumótun – sem notar líkanagerð Global Trade Analysis Project (GTAP) til að meta efnahagsleg áhrif samkvæmt sviðsmyndum sem ná frá skammtímaröskun til langvarandi áfalla sem standa yfir í átta mánuði.
Starfsmaður Sameinuðu þjóðanna viðrir fyrir sér eyðileggingu á Al-Shifa sjúkrahúsinu á Gasasvæðinu. Mynd: © UNDP PAPP
Stríð er þróun í bakkgír
Nú þegar átökin hafa staðið yfir í sex vikur, og þrátt fyrir tímabundið vopnahlé, eru áhrifin að þróast úr „bráðum“ fasa yfir í „viðvarandi“ fasa. Því lengur sem þessi fasi heldur áfram, þeim mun meiri hætta er á hraðari fátæktaraukningu í viðkvæmum löndum, að því er fram kemur í skýrslunni. Samkvæmt verstu sviðsmyndinni gætu 32 milljónir manna til viðbótar hrapað í fátækt.
Lönd við Persaflóa, í Asíu, Afríku sunnan Sahara og smáeyþróunarríki eru sérstaklega viðkvæm, að því er fram kemur í skýrslunni.
„Stríð er þróun í bakkgír. Átök geta á vikum eyðilagt það sem lönd hafa byggt upp á árum,“ sagði Alexander De Croo, yfirmaður UNDP. Þessi nýja greining sýnir að áfallið vegna stigmögnunar átakanna í Mið-Austurlöndum takmarkast ekki við þau lönd sem verða fyrir beinum áhrifum, heldur bitnar það óhóflega á þeim sem hafa minnst svigrúm til að takast á við hærra orku- og matvælaverð. Þessi lönd verða að velja á milli þess að koma á stöðugleika í verðlagi í dag og að fjármagna heilbrigðisþjónustu, menntun og störf á morgun. Það er óásættanlegt og það er hægt að koma í veg fyrir það. Snemmbærar aðgerðir í stefnumótun skipta máli.
Mælt með markvissri fjárhagsaðstoð
UNDP setur fram stefnuvalkosti fyrir lönd til að draga úr áhrifum átakanna samkvæmt hverri sviðsmynd. Helst meðal þeirra er þau meðmæli að stjórnmálamenn íhugi markvissa og tímabundn fjárhagsaðstoð til að vernda fátæk og viðkvæm heimili sem fyrstu varnarlínu. Það fer eftir sviðsmyndinni, en allt að 6 milljarða Bandaríkjadala í fjárhagsaðstoð gæti þurft til að þessi aðgerð skili árangri.
Aðrar tillögur fela í sér tímabundnar og markvissar niðurgreiðslur eða úthlutunarseðla fyrir lágmarks „neysluskammta“ af rafmagni eða eldunargasi. Í skýrslunni er varað við almennum orkuniðurgreiðslum – sem eru víða notaðar í þróunarlöndum – þar sem þær hygla óhóflega ríkari heimilum á kostnað þeirra sem mest þurfa á að halda og eru fjárhagslega ósjálfbærar til lengri tíma litið.