Þeir sem um sárast eiga að binda farnir að finna fyrir niðurskurði aðstoðar

Mannúðaraðstoð. Þróunaraðstoð. Mikill niðurskurður á mannúðar- og þróunaraðstoð er farinn að hafa veruleg áhrif á þá sem höllustum standa fæti í heiminum.

Mörg Evrópuríki, sem hafa verið á meðal rausnarlegustu veitenda aðstoðar, hafa tilkynnt um niðurskurð.

Í Frakklandi tilkynnti ríkisstjórnin um frekari niðurskurð upp á 700 milljónir evra í opinberri þróunaraðstoð (ODA) í byrjun júlí. Með því lækkar hún niður í 3,7 milljarða evra árið 2026.

Í Bretlandi var tekin ákvörðun í febrúar um að lækka þróunaraðstoð niður í 0,3% af landsframleiðslu frá 2027. Markmið Sameinuðu þjóðanna er hins vegar að 0,7% skuli varið til þróunaraðstoðar. Á sama tíma aukast hernaðarútgjöld. Svipuð þróun sést í Þýskalandi, Hollandi og Belgíu.

Hinum megin Atlantshafsins lögðu Bandaríkin niður bandarísku þróunarstofnunina (USAID). Hún stöðvaði erlenda fjármögnun sína í 90 daga í janúar. Eftir málaferli gaf áfrýjunardómstóll grænt ljós 13.ágúst á 8 milljarða dollara niðurskurð, sem þingið samþykkti um miðjan júlí.

Þessi upphæð felur í sér niðurskurð á 1 milljarðs dollara framlagi til Sameinuðu þjóðanna. Þessa tölu ætti að setja í samhengi, þar sem Bandaríkin lögðu 13 milljarða dala til samtakanna árið 2023, þar með talið skyldubundið framlag þeirra til aðalskrifstofu Sameinuðu þjóðanna.

40% minni fjármögnun en í júlí 2024 til mannúðaraðstoðar

Í lok júní höfðu minna en 17% af þeim 46 milljörðum dala sem þurfti til að mæta alþjóðlegum mannúðarþörfum árið 2025 borist, samkvæmt Samræmingarskrifstofu Sameinuðu þjóðanna í mannúðarmálum (OCHA). Þetta er ógnvekjandi 40% lækkun miðað við sama tímabil árið 2024.

„Við höfum verið neydd til að gera upp á milli þeirra sem um sárt eiga að binda,“ sagði yfirmaður OCHA, Tom Fletcher, framkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna á sviði mannúðarmála og neyðaraðstoðar. „Stærðfræðin er grimm og afleiðingarnar eru hjartaskerandi. Of margir munu ekki fá þann stuðning sem þeir þurfa, en við munum bjarga eins mörgum mannslífum og við getum með þeim úrræðum sem við höfum.“

Frammi fyrir umfangsmesta fjárhagsniðurskurði sem alþjóðlegt mannúðarkerfi hefur nokkru sinni orðið fyrir hefur OCHA hleypt af stokkunum forgangsverkefni um allan heim til að hjálpa 114 milljónum manna með því að einbeita sér að brýnustu þörfum þeirra.

Milljónir manna sviptar heilbrigðisþjónustu

Bandaríkin, stærsti fjárhagslegi bakhjarl Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar (WHO), tilkynntu um úrsögn sína í janúar 2025.

Á blaðamannafundi 7. ágúst 2025 sagði forstjóri WHO að skyndilegur og harkalegur niðurskurður í mannúðaraðstoð hafi nú þegar valdið alvarlegustu röskun á heilbrigðiskerfum frá því að COVID-19 faraldurinn hafi náð hámarki.

„Samkvæmt nýjustu greiningu WHO er búist við að heilbrigðisaðstoð muni minnka um næstum 40% á þessu ári samanborið við fyrir aðeins tveimur árum.  Þetta er ekki stigvaxandi breyting heldur skyndilegt hrun.

Lífsnauðsynleg lyf eru ekki sótt í vöruhús, heilbrigðisstarfsmenn eru að missa vinnuna, læknastofur eru að loka og milljónir manna eru sviptar umönnun,”  sagði Tedros Adhanom Ghebreyesus forstjóri WHO.

Tvö dæmi af mörgum: skortur á fjármagni kemur í veg fyrir skjót viðbrögð við kólerufaraldri meðal flóttamanna í austurhluta Tsjad. Í Úkraínu munu meira en 640.000 konur missa aðgang að sálfræðilegum stuðningi vegna kynbundins ofbeldis og að öruggum rýmum UNFPA, Mannfjöldastofnunar Sameinuðu þjóðanna.

Aðeins fimm dollarar á mánuði fyrir 2 milljónir flóttamanna í Úganda

Talið er að fjármögnunarþörf Flóttamannahjálpar Sameinuðu þjóðanna (UNHCR) muni nema tíu og hálfum milljóðri Bandaríkjadala. Um mitt ár hafði aðeins tekist að afla innan við fjórðungs (23%) þess fjár.

Hætta er á að allt að 11.6 milljónir flóttamanna og annara sem orðið hafa að flýja að heiman kunni að missa beina mannúðaraðstoð UNHCR á þessu ári. Þetta kom fram í skýrslu sem gefin var út í júlí 2025. Þetta er um þriðjungur þess fólks sem naut aðstoðar frá stofnuninni árið 2024.

Nærri 2 milljónir flóttamanna í Úganda verða fyrir barðinu á niðurskurði. Frá ársbyrjun hafa að meðaltali 600 manns leitað skjóls í landinu daglega á flótta undan átökum í Súdan, Suður-Súdan og Lýðveldinu Kongó (DRC). Alls eru 1.93 milljónir flóttamanna í Úganda. Landið er stærsti viðtakandi flóttamanna í Afríku og þriðji stærsti í heiminum.

Talið er að það kosti um 16 Bandaríkjadali á mánuði að hýsa einn flóttamann. Vegna fjárskorts mun aðeins 5 dollurum verða varið í aðstoð til hvers flóttamanns að því er UNHCR tilkynnti 5.ágúst.

Matarskammtar minnkaðir í Kenía, aflagðir í Nígeríu

Matarskammtar, sem Matvælaáætlun Sameinuðu þjóðanna (WFP) veitir 720 000 flóttamönnum, hafa verið minnkaðir frá ársbyrjun. Í júní var hver skammtur aðeins 28% af venjubundnum skömmtum.

Ekki aðeins flóttamenn heldur einnig uppflosnað fólk innanlands í heimalöndum sínum verður fyrir barðinu á niðurskurði. Ekki færri en 1.3 milljón manna í norðausturhluta Nígeríu kunna að missa alla matvælaaðstoð. Útlit er fyrir að 150 dreifingastöðvar, sem brauðfæða 300 þúsund börn, loki, að sögn WFP.

Ef fjárveitingar stóraukast ekki munu aðeins 650 þúsund manns fá aðstoð í ágúst. Að því loknu verður að hætta aðstoð. „Fjölskyldur hér munu standa frammi fyrir erfiðu vali,” sagði Dr. John Ifuk-Ibot næringarmálastjóri WFP í Nígeríu. „Að líða hungur eða leggja á ný á flótta.”

14% mannúðarákalls fyrir Sýrland fjármagnað

Sýrland mátti þola 13 ára borgarstríð sem lauk með falli Assad-stjórnarinnar í desember 2024. 16 milljónir manna þurfa á mannúðaaðstoð að halda.

Hins vegar hefur einungis tekist að afla 14% þess fjárs sem til þarf að sinna þörfum fólksins í ár, 2025, eins og yfirmaður OCHA, Tom Fletcher, benti á 21.ágúst.

„Niðurskurður aðstoðar hefur í för með sér að starfsfólki sem vinnur að mannúðarmálum verður fækkað um 40%. Almannasamtök verða harðast fyrir barðinu á þessu. 16% heilsugæslustöðva hafa stöðvað eða minnkað starfsemi vegna niðurskurðar.”

Gleymdum kreppum fjölgar

Meiriháttar neyðarástand, eða kreppur, eru víða að falla í gleymskunnar dá. Þannig er hætta á að 4.3 milljónir manna í Lýðveldinu Kongó (DRC) missi alla mannúðaraðstoð árið 2026, að mati OCHA.

Sama máli gildir um Súdan, Suður-Súdan og Jemen. Barnahjálpin (UNICEF) og WFP hafa varað við hættu á hungursneyð og vannæringu barna.

Þá versnar enn ástand flóttamanna af Rohingya-kyni, sem flúið hafa Myanmar til Bangladesh. Fjárveitingar hafa nánast hrunið, sérstaklega í stærstu flóttamannabúðum heims í Cox’s Bazar.

Vargöld ríkir á Haítí, þar sem glæpagengi vaða uppi. Ákall um fjárveitingar til mannúðarmála skiluðu aðeins 9% þeirra 908 milljóna dala sem farið var fram á í júlí 2025. 1.3 milljón manna er á vergangi. UNICEF telur að 217 þúsund börn þjáist af vannæringu. Aðeins 21 500 hafa hlotið meðferð á þessu ári. „Af mörgum vanfjármögnuðum kreppum í heiminum, skortir mest upp á að fjárþörf Haítí hafi verið mætt,” sagði Stéphane Dujarric talsmaður aðalframkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna.

Stofnanir Sameinuðu þjóðanna og samstarfsaðilar þeirra undir hnífnum

Áhrif niðurskurðar fjárhagsaðstoðar bitnaði þegar í stað á þeim stofnunum Sameinuðu þjóðanna, sem eru fjármagnaðar með valkvæðum framlögum. Aðalskrifstofa Saeminuðu þjóðanna nýtur hins vegar lögbundinna framlaga.

Þessar stofnanair hafa neyðst til að fækka starfsfólki. Flóttamannahjálpin og Alþjóðlega fólksflutningastofnunin (IOM) hafa þurft að fækka starfsfólki um 30%.

Alþjóðleg og staðbundin frjáls félagasamtök sem vinna með Sameinuðu þjóðunum hafa einnig orðið fyrir miklum áhrifum. Þann 13. maí 2025 birti UN Women skýrslu sem bar heitið „Áhrif skerðinga í erlendri aðstoð á samtök kvenna í mannúðarkreppum um allan heim.“ Skýrslan leiddi í ljós að 90% samtaka sem könnuð voru hafa orðið fyrir áhrifum af niðurskurði í fjárhagsáætlun og helmingur gæti lokað innan sex mánaða. Hún byggði á niðurstöðum hraðkönnunar á heimsvísu meðal 411 kvennastýrðra samtaka sem berjast fyrir réttindum kvenna í 44 kreppum.