Tíska. Umhverfismál. Gallabuxur. UNEP. Fáar flíkur eru jafn algengar um allan heim og gallabuxur. Allt frá árinu 1873, þegar koparhnoðum var bætt við vinnubuxur úr denimefni til að styrkja vasana hafa bláar gallabuxur farið yfir landamæri, stéttir og kynslóðir. Alls staðar má sjá gallabuxur, allt frá bóndabæjum til tónlistarhátíða og tískupalla.
Þrátt fyrir oft látlaust útlit eru gallabuxur afurð flókinnar alþjóðlegrar virðiskeðju. Á bak við hverja flík er vefur sem spannar alla jörðina og felur í sér nýtingu náttúruauðlinda, framleiðslu og flutninga, að ógleymdri vöruhönnun og markaðssetningu.
Tíska mengar
Tísku- og textíliðnaðurinn er einn af mengandi iðngreinum heims. Hann ýtir einnig undir loftslagsbreytingar og eyðir gríðarlegu magni af náttúruauðlindum. Og denimefni er ein af auðlindafrekustu vörum iðnaðarins. Til að framleiða eitt par af gallabuxum getur þurft að minnsta kosti 3 800 lítra af vatni, stundum mun meira. Margar gallabuxur þurfa einnig mikið magn af orku og efnum til að ná fram ákveðnum litum og sérstökum áhrifum.
Verkefni með stuðningi Dana
InTex–verkefni UNEP, Umhvefisstofnunar Sameinuðu þjóðanna, hjálpar framleiðendum að finna umhverfisvænni framleiðsluaðferðir. Verkefnið er fjármagnað af Evrópusambandinu og dönskum stjórnvöldum og er hluti af textílátaki UNEP. InTex vinnur með litlum og meðalstórum fyrirtækjum í textílframleiðslulöndum til að styðja við sjálfbærni þeirra og hringrásarhagkerfi. Frumkvæðið hjálpar verksmiðjum að safna og greina rekstrargögn til að skilja betur hvar umhverfisáhrifin eru mest og hvaða hagnýtu aðgerðir geta skapað mest mælanlegar umbætur.
Þótt stór hluti af denimefni heimsins sé framleiddur í Asíu er Túnis einn af helstu birgjum fullunninna denimflíka til Evrópusambandsins (ESB) og hafði um 8 prósenta markaðshlutdeild á síðasta ári. Nálægð þessa Norður-Afríkuríkis við Evrópu gerir kleift að afgreiða pantanir hratt, sem hjálpar vörumerkjum að bregðast við markaðnum og fylgja nýjustu tískustraumum.
Eftirspurn eftir sjálfbærum vörum
„Vörumerki, viðskiptavinir, endanlegir neytendur og jafnvel stjórnvöld krefjast sjálfbærra vara með lítil áhrif,“ sagði Bilel Ben Miled, sjálfbærnistjóri hjá Gonser Group nálægt Túnisborg.
Þessi þrýstingur er oft keðjuverkun: stjórnvöld setja umhverfiskröfur á vörumerki og vörumerkin þrýsta síðan á birgja sína að uppfylla þá staðla, ella skipta þeir yfir í framleiðendur sem geta það.
Hjá Gonser Denim Revolution (GDR) hefur sjálfbærni aukist með tímanum með röð umbóta. Efni eru smám saman tekin úr notkun og í staðinn koma öruggari valkostir sem geta skilað svipuðum árangri með minni umhverfisáhrifum.
Vatnsmagn minnkað
Það sem skiptir öllu máli er að vatn sem notað er til að þvo gallabuxurnar á ýmsum stigum framleiðsluferlisins er meðhöndlað og endurunnið. Þetta og aðrar tæknilegar umbætur geta hjálpað til við að draga úr vatnsnotkun við framleiðslu á einu gallabuxnapari um 75 prósent, sagði Ben Miled. Það er sérstaklega mikilvægt í landi þar sem langvinnir þurrkar eru tíðir.
Á sama tíma hefur annar framleiðandi, DEMCO, einnig byrjað að nota vélar sem þvo gallabuxur með ósongasi eða lágmarksmagni af ósonuðu vatni til að aflita eða lýsa denimefni. Það dregur úr vatnsnotkun um 90 prósent, sagði Johnny De Miersman, stofnandi og forstjóri fyrirtækisins.
Áskorunin er að finna ferla sem ná sömu gæðum „án þess að skapa vandamál fyrir umhverfið eða fyrir þann sem mun klæðast flíkinni,“ útskýrði De Miersman.
Fyrir Ben Miled hjálpuðu lífsferilsgreiningar með stuðningi InTex að breyta sjálfbærni úr almennu markmiði í aðgerðaáætlun. „Með þessu vitum við hvar við getum bætt umhverfisáhrifin, hvar við getum minnkað fótspor okkar,“ sagði hann.
Reglur ESB
Evrópusambandið er að vinna að nýjum reglum sem taka gildi árin 2027 og 2028, þar á meðal kröfur um visthönnun og stafræn vöruvegabréf, sem skrásetja sjálfbærni efna sem notuð eru við fataframleiðslu. Að lokum stuðlar þetta að gagnsæi og sýnir neytendum hvað þeir eru raunverulega að kaupa.
„Stafræna vöruvegabréfið þrýstir á okkur að skrásetja allt um flík, allt frá trefjum, samsetningu, þvotti, jafnvel rekjanleika varðandi endurvinnslu og allt sem kemur á eftir,“ útskýrði Alison De Miersman, listrænn stjórnandi DEMCO.
Þótt neytendur geti gegnt hlutverki með því að krefjast sjálfbærari denimefna verða stjórnvöld og iðnaðurinn að leiða þá þróun, sagði Claudia Giacovelli, sem stýrir InTex-verkefni UNEP.
„Stjórnvöldum ber að setja skýrar reglur um sjálfbærni,“ sagði hún. „Vörumerki verða að hanna með sjálfbærni og hringrásarhagkerfi í huga, um leið og þau styðja birgja við að hverfa frá skaðlegum umhverfisvenjum. Og framleiðendur verða að halda áfram að fjárfesta í hreinni tækni og snjallari framleiðsluferlum.“
Ótrúlegt flækjustig
Fyrirsætan og velgjörðarsendiherra UNEP, Amber Valletta, heimsótti nýlega denimverksmiðjur í Túnis til að sjá sjálfbæra framleiðsluhætti í verki fyrir heimildarmynd sem UNEP framleiddi.
„Flækjustigið í því sem þarf til að búa til eitt par af gallabuxum er ótrúlegt,“ sagði Valletta.. „Það koma hundruð handa að gerð einna gallabuxna og mörg mismunandi ferli. Það er ótrúlegt. Þær hafa ferðast um allan heim bara til að komast til þín og inn í fataskápinn þinn.“
Gallabuxnaefni er ein af auðlindafrekustu vörum fataiðnaðarins. Það getur þurft 3.800 lítra af vatni til að framleiða einar gallabuxur. (Justin Jin/UNEP)
Stafræn vöruvegabréf, sem Evrópusambandið mun brátt krefjast, munu upplýsa um hvaðan flík kemur, hvað hún inniheldur og hvort hægt sé að endurvinna hana. (Justin Jin/UNEP)
Gallabuxnaframleiðendur í Túnis draga úr notkun efna við framleiðslu í kjölfar nýrra staðla sem Evrópusambandið, mikilvægur útflutningsmarkaður, hefur sett. (Justin Jin/UNEP)
Skólphreinsistöðvar við verksmiðjur tryggja að meirihluti vatnsins sem notað er í frágangsferlum sé endurunninn aftur inn í verksmiðjuna. (Justin Jin/UNEP)
Þótt neytendur geti lagt sitt af mörkum með því að krefjast sjálfbærari gallabuxnaefna verða stjórnvöld og iðnaðurinn að leiða veginn í átt að sjálfbærni, segja sérfræðingar. (Justin Jin/UNEP)