Loftslagsbreytingar. Þurrkar, mikill hiti og hitabylgjur eru þrjár algengustu hættur sem steðja að milljónum barna um allan heim, samkvæmt nýrri loftslagsskýrslu. Nánast hvert einasta mannsbarn býr við að minnsta kosti eina tegund loftslagshættu. Hins vegar þurfa rúmar 4 milljónir barna að glíma við sex mismunandi og samverkandi ógnir segir í nýrri skýrslu Barnahjálpar Sameinuðu þjóðanna (UNICEF).
Við gerð skýrslunnar um loftslagsáhættu barna 2026 voru notuð nýjustu tiltæku gögn til að kortleggja útsetningu barna fyrir átta algengustu loftslagsógnunum. Á meðal þeirra eru strandflóð, þurrkar, miklir hitar, skógareldar, hitabylgjur, árfarvegsflóð, sand- og rykmekkir og hitabeltisstormar.
Fort-Dauphin-hérað, Anosy-svæði, Madagaskar: Christianah, 11 ára, stendur í skólastofunni sinni sem eyðilagðist í hitabeltisstorminum Jude. Ljósmynd: UNICEF/Abela Ralaivita
Í fyrsta skipti sýnir skýrslan nákvæmlega hvar – og hversu alvarlegar – margar loftslagsógnir, sem skarast, hafa áhrif á börn. Einnig hvaða áhrif þær hafa á nauðsynlega félagsþjónustu sem börn reiða sig á og hvernig stjórnvöld geta gripið til áþreifanlegra aðgerða til að bregðast við.
„Líf barna heldur áfram að raskast vegna áhrifa hitabylgja, skógarelda, þurrka og flóða, sagði Catherine Russell, forstjóri UNICEF. „Helmingur barna í heiminum býr nú við að minnsta kosti þrjár samverkandi loftslagsógnir samtímis, sem móta daglegt líf þeirra.“
„Impoy“ Prince Jhay Mark Timonio, 8 ára, situr í rústum eyðilagðra húsa 20. desember 2021 í Barangay Tapon, Purok 6 í Ubay, Bohol, Filippseyjum. Ljósmynd: UNICEF/David Hogsholt
Sahel-svæðið stendur frammi fyrir þrefaldri ógn
Þurrkar, mikill hiti og hitabylgjur eru útbreiddasta samsetning loftslagshættu, en yfir 296 milljónir barna búa á svæðum sem búa við þessar þrjár aðstæður, samkvæmt niðurstöðunum. Næstalgengasta samsetningin – þurrkar, mikill hiti og hitabeltisstormar – veldur því að meira en 115 milljónir barna um allan heim búa við þessar ógnir, sem skarast.
Á Sahel-svæðinu í Afríku, einu af þeim svæðum sem hafa orðið verst úti, standa meira en 4 milljónir barna frammi fyrir þrefaldri ógn hitabylgja, mikils hita og sand- og rykmekks. Í löndum víðs vegar um Asíu, til dæmis Bangladess, Mjanmar og Pakistan, verða börn fyrir fleiri loftslagshættum í einu og af meiri styrk en nokkurs staðar annars staðar í heiminum.
Hátekjulönd eru ekki ónæm fyrir loftslagsáföllum sem verða samtímis. Á Ítalíu, til dæmis, verða meira en 6 milljónir barna fyrir langvarandi hitabylgjum og þurrkum, sýna gögnin. Samt sem áður sýnir landið hvernig fjárfesting í aðlögun að loftslagsbreytingum getur dregið úr sumum þeim áhættum sem börn standa frammi fyrir, en undirstrikar jafnframt þörfina fyrir frekari aðgerðir eftir því sem loftslagsváin magnast.
Þann 9. nóvember 2023 stekkur hinn tólf ára gamli Liveti af sandpokastiga á landfyllingunni út í sjó í Túvalú. Stökk hans er 3–4 metrar og sjórinn er 2–3 metrum fyrir neðan hann. Ljósmynd: UNICEF/Lasse Bak Mejlvang
Loftmengun hefur áhrif á næstum öll börn
Auk átta algengustu loftslagshættanna greinir skýrslan útsetningu barna fyrir loftmengun og malaríu (mýrarköldu), sem báðar tengjast með vissum hætti loftslagsbreytingum. Gögn sýna að loftmengun hefur áhrif á næstum hvert einasta barn á heimsvísu, en 1 milljarður barna býr við hættu á malaríu (mýrarköldu), sem bætir við öðru hættulagi fyrir börn sem þegar standa frammi fyrir mörgum loftslagshættum.
Án brýnna aðgerða til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda munu loftslagshættur verða tíðari og alvarlegri, sem leggur enn meira álag á fjárlög og kerfi stjórnvalda og ógnar velferð barna, að því er varað er við í skýrslunni.
„Þessi greining getur hjálpað stjórnvöldum og þeim sem ákvarðanir taka, að skipuleggja betur og fjárfesta á skilvirkari hátt í seigri þjónustu, sagði Russell. „Þegar við styrkjum heilbrigðis- og menntakerfi og bætum innviði með börn í huga, verndum við þau fyrir loftslagsógnum nútímans og hjálpum til við að tryggja framtíð þeirra.